آیین‌نامه «اداره، حفظ، نگهداری و بهره‌برداری یادمان‌های عمومی شهدای گمنام دفاع ‌مقدس کشور» مقدمه این آیین‌نامه به‌منظور هماهنگی‌ و انجام اقدامات لازم در خصوص چگونگی اداره، حفظ، نگهداری و بهره‌برداری یادمان‌های عمومی شهدای گمنام دفاع‌مقدس در سطح کشور و جلوگیری از اعمال روش‌های چندگانه و سلیقه‌ای در نحوه اداره‌ و بهره‌برداری این مکان‌های معنوی و مقدس و همچنین تحقق بخش‌هایی از مأموریت حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس و ترویج فرهنگ مقاومت، ایثار، جهاد و شهادت براساس مفاهیم ذیل، تدوین گردیده است. تبصره: آیین‌نامه مربوط به یادمان‌های ملی (مصوب بنیاد مرکز) جداگانه حسب مورد ابلاغ خواهد شد. ۱ـ ضرورت فرهنگ سازی و ارج نهادن به مقام شامخ شهادت و شهیدان در جامعه و ترویج فرهنگ ایثار و مقاومت. ۲ـ نگاه زیارتی به یادمان‌‌های شهدای گمنام و تکریم شهدای دفاع‌مقدس. ۳ـ نگاه دائمی به چشم‌انداز آینده و اهدافی که در یادمان‌‌های شهدای گمنام دفاع ‌مقدس. ۴ـ شناسایی فرصت‌ها، امکانات و مزیت‌های فرهنگی و اجتماعی و محیط بالفعل و بالقوه پیرامونی یادمان‌‌های شهدای گمنام و تحقق وظایف تعیین ‌شده در این آیین‌نامه. ماده۱) تعاریف و اختصارات ۱ ـ «یادمان‌ شهدای گمنام» در این آیین‌نامه، مزار کلیه شهدای گمنامی است که پیکر مطهر این شهیدان از طریق «کمیته جستجوی مفقودین ستادکل نیروهای مسلح» کشف و در نقاط مختلف کشور به خاک سپرده شده‌اند. ۲ـ «بنیاد» در این آیین‌نامه (بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس) می‌باشد. ۳ـ «اداره‌کل بنیاد» در این آیین‌نامه (اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس در هر استان) می‌باشد. ۴ـ «شورای هماهنگی بنیاد» در این آیین‌نامه (شورای هماهنگی حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس) می‌باشد. ۵ ـ «شورای هماهنگی دفاع‌مقدس استان» در این آیین‌نامه‌ (شورای هماهنگی حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس در هر استان) می‌باشد. ۶ ـ «هیأت امناء» در این آیین‌نامه‌ (هیأت امنای مختص هر یک از یادمان‌های شهدای گمنام) می‌باشد. ماده۲) مستنـدات این آیین‌نامه براساس مفاد بندهای(ج) و (ک) ماده (۹) اساسنامه بنیاد مصوب ۱۳۸۳/۱۲/۲۲ مقام معظم فرماندهی کل‌قوا حضرت امام خامنه‌ای(مدظله ‌العالی) تهیه شده ‌است. ماده۳) شورای هماهنگی یادمان‌های‌‌ شهدای گمنام دفاع‌مقدس کشور ۱ـ اداره، حفظ و نگهداری و بهره‌برداری یادمان‌های شهدای گمنام دفاع‌مقدس کشور به عهده شورای هماهنگی بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس، مصوب جلسه ۱۳۹۲/۱۲/۱۵ هیأت امنای بنیاد خواهد بود. (آیین‌نامه مصوب پیوست می‌باشد) ۲ـ کمیته‌های تخصصی شورای هماهنگی بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس عهده‌دار امور مربوط به یادمان‌های شهدای گمنام دفاع‌مقدس کشور خواهند بود. ماده۴) وظایف شورای هماهنگی یادمان‌های‌‌ شهدای گمنام دفاع‌مقدس کشور ۱ـ بررسی و تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های کلان درخصوص یادمان‌های شهدای گمنام کشور. ۲ـ ‌اتخاذ تدابیر لازم برای تملک یا حق بهره‌برداری و احداث یادمان‌های شهدای گمنام کشور. ۳ـ تصویب دستورالعمل‌های موردنیاز در نحوه اداره و نگهداری یادمان‌های شهدای گمنام. ۴ـ اعمال نظارت عالیه بر اجرای مأموریت و وظایف شورای هماهنگی یادمان‌های شهدای گمنام استان‌ها. ۵ ـ ایجاد هماهنگی‌های لازم در زمینه فراهم ساختن مقدمات و ملزومات به منظور حفظ و‌ نگهداری یادمان‌های شهدای گمنام کشور. ۶ ـ بررسی و تصویب پیشنهادها و رفع موانع احتمالی در این حوزه. ۷ـ تشکیل بانک اطلاعات مرتبط با این موضوع و بهره‌برداری لازم از طریق کمیته تخصصی مربوطه (سازمان مهندسی و امور یادمان‌های بنیاد). ماده۵) شورای هماهنگی یادمان‌‌‌های شهدای گمنام دفاع‌مقدس استان ۱ـ ترکیب اعضاء و شرح وظایف «شورای هماهنگی یادمان‌های‌‌ شهدای گمنام دفاع‌مقدس استان» مطابق مواد ۵ و ۶ آیین‌نامه اجرایی شورای هماهنگی حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس استان‌ها، مصوب جلسه ۱۳۹۳/۱۲/۲۱ هیأت امنای بنیاد خواهد بود. (آیین‌نامه مصوب پیوست می‌‌باشد) ۲ـ برابر بند(۴) ماده(۹) آیین‌نامه اجرایی شورای هماهنگی حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس استان‌ها،کلیه امور مربوط به یادمان‌‌‌های شهدای گمنام دفاع‌مقدس در استان، از طریق «کمیته مراکز فرهنگی و یادمان‌های دفاع‌مقدس» هماهنگ و اقدام خواهد شد. ماده۶) وظایف شورای هماهنگی یادمان‌‌‌های شهدای گمنام دفاع‌مقدس استان ۱ـ اجرای سیاست‌ها و‌ مصوبات ابلاغی به موجب ماده(۴) این آیین‌نامه. ۲ـ انجام هماهنگی‌ها و اقدامات لازم جهت ‌تملک، ثبت،‌ بهره‌برداری و احداث یادمان‌های شهدای گمنام در سطح استان و شهرستان‌های تابعه، با همکاری هیأت امنای هر یک از یادمان‌های شهدای گمنام. ۳ـ تصویب اعضای هیأت امنای یادمان‌های شهدای گمنام استان و شهرستان‌های تابعه و ارسال فهرست و مشخصات آنان به بنیاد (سازمان مهندسی و امور یادمان‌ها). ۴ـ نظارت بر اجرای وظایف هیأت امنای یادمان‌های شهدای گمنام استان و شهرستان‌های تابعه. ۵ ـ تهیه گزارش عملکرد دوره‌ای و سالانه از اقدامات انجام شده در سطح استان و ارائه به ستاد مرکزی. ۶ ـ انجام پیش‌بینی‌ها و هماهنگی‌های لازم جهت فراهم ساختن مقدمات و ملزومات موردنیاز برای رفع مشکلات مربوط به حفظ و‌ نگهداری یادمان‌های شهدای گمنام استان و شهرستان‌های تابعه. ۷ـ تشکیل جلسات و گردهمایی‌ با حضور اعضای هیأت امناء یادمان‌‌ شهدای گمنام در سطح استان. ۸ ـ ارائه پیشنهادهای موردنظر جهت بررسی و تصویب در شورای مرکزی (تهران). ۹ـ تشکیل بانک اطلاعات مرتبط با این موضوع و بهره‌برداری لازم از طریق کمیته تخصصی مربوطه (بنیاد استان). ماده۷) مکان‌های ایجاد یادمان‌ شهدای گمنام مکان‌هایی در سطح کشور که شهدای گمنام در آن تدفین می‌شوند به‌شرح زیر است: ۱ـ بوستان‌ها، ارتفاعات و اماکن شهری. ۲ـ دانشگاه‌ها، دانشکده‌ها و سایر مراکز آموزشی. ۳ـ اماکن مقدس و متبرکه (حرم مطهر امام‌زادگان، بقاع متبرکه، مصلی‌ها و ۴ـ مساجد شهری و روستایی). ۵ ـ مراکز حوزوی و مدارس علمیه. ۶ ـ مراکز وابسته به سازمان‌های نظامی و انتظامی. ۷ـ سازمان‌ها و محیط‌های اداری. ۸ ـ سایر مکان‌ها (به تشخیص شورای هماهنگی بنیاد). ماده۸) ترکیب هیأت امنای یادمان‌های شهدای گمنام الف ـ ترکیب هیأت ‌امنای یادمان‌ شهدای‌گمنام در شهرستان (بوستان‌ها، ارتفاعات و اماکن عمومی) ۱ـ امام جمعه و نماینده ولی فقیه (عضو). ۲ـ فرماندار شهرستان (رئیس). ۳ـ رئیس شورای اسلامی شهر (عضو). ۴ـ شهردار (عضو). ۵ ـ فرماندهان سپاه، آجا (در صورت وجود)، ناجا و رئیس مجمع بسیج شهرستان (عضو). ۶ ـ رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران شهرستان (عضو). ۷ـ یک نفر از پیشکسوتان دفاع‌مقدس با معرفی اداره‌کل بنیاد استان. ۸ ـ یک نفر از خانواده‌ معظم شهداء با معرفی بنیاد شهید و امور ایثارگران. تبصره: در شهر مرکز استان، نماینده امام جمعه در جلسات حضور خواهد داشت. ب ـ ترکیب هیأت امناء یادمان‌‌ شهدای‌ گمنام در «دانشگاه‌ها و سایر مراکز آموزشی» ۱ـ رئیس دانشگاه یا مرکز آموزشی (رئیس) ۲ـ اعضای شورای فرهنگی دانشگاه (عضو) ۳ـ یک نفر از پیشکسوتان دفاع‌مقدس با معرفی اداره‌کل بنیاد استان (عضو) ۴ـ یک نفر از خانواده‌ معظم شهداء با معرفی بنیاد شهید و امور ایثارگران (عضو) ج ـ ترکیب هیأت امنای یادمان‌ شهدای گمنام در «اماکن مقدس و متبرکه» ۱ـ تولیت مکان مقدس و متبرکه (رئیس) ۲ـ فرماندهان سپاه و ناجا شهرستان و فرمانده آجا (در صورت وجود) (عضو) ۳ـ رئیس اداره اوقاف شهرستان (عضو) ۴ـ امام‌جماعت مکان متبرکه (در صورت وجود) (عضو) ۵ ـ فرمانده پایگاه مقاومت بسیج مکان متبرکه (در صورت وجود) (عضو) ۶ ـ یک نفر از پیشکسوتان دفاع‌مقدس با معرفی اداره‌کل بنیاد استان(عضو) ۷ـ یک نفر از خانواده‌ معظم شهداء با معرفی بنیاد شهید و امور ایثارگران (عضو) د ـ ترکیب هیأت امنای یادمان‌ شهدای گمنام در «مراکز وابسته به سازمان‌های نظامی و انتظامی» ۱ـ فرمانده یا رئیس مرکز (رئیس) ۲ـ معاون فرهنگی مرکز (عضو) ۳ـ نمایندگی ولی‌فقیه یا مسئول عقیدتی سیاسی مرکز(عضو) ۴ـ یک نفر از پیشکسوتان دفاع‌مقدس با معرفی اداره‌کل بنیاد استان(عضو) ۵ ـ یک نفر از خانواده‌ معظم شهداء با معرفی بنیاد شهید و امور ایثارگران (عضو) هـ ـ ترکیب هیأت امنای یادمان‌ شهدای گمنام در «مراکز حوزوی و مدارس علمیه» ۱ـ مدیر مرکز مدیریت استان یا مدیر مدرسه علمیه (رئیس) ۲ـ معاون فرهنگی مرکز حوزوی یا مدارس علمیه ۳ـ معاون امور طلاب و دانش‌آموختگان مرکز حوزوی یا مدرسه علمیه(عضو) ۴ـ مسئول بسیج طلاب مرکز حوزوی یا مدرسه علمیه (عضو) ۵ ـ یک نفر از پیشکسوتان دفاع‌مقدس با معرفی اداره‌کل بنیاد استان (عضو) ۶ ـ یک نفر از خانواده‌ معظم شهدای روحانی با پیشنهاد بنیاد شهید و امور ایثارگران و تأیید مدیر مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه استان (عضو) و ـ ترکیب هیأت امنای یادمان‌های‌ شهدای گمنام در «سایـر اماکن» ترکیب هیأت امنای یادمان‌های‌ شهدای گمنام دفاع‌مقدس در سایر اماکن، به پیشنهاد مدیرکل بنیاد استان و تأیید شورای هماهنگی دفاع‌مقدس استان تعیین خواهد شد. ماده۹) احکام انتصاب رئیس و اعضای هیأت امنای «یادمان‌های شهدای گمنام» احکام انتصاب رئیس و اعضای هیأت امنای یادمان‌های شهدای گمنام در سطح کشور با پیشنهاد هیأت امنای یک رده بالاتر، توسط مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس استان «بصورت سه ‌ساله» صادر خواهد شد. ماده۱۰) وظایف و اختیارات هیأت امناء «یادمان‌ شهدای گمنام» وظایف و اختیارات هیأت امنای هر یک از یادمان‌های شهدای گمنام (مندرج در بندهای (الف) تا (و) ماده۸ این آیین‌نامه)، به‌شرح زیر می‌باشد: ۱ـ اجرای سیاست‌ها و مصوبات و ابلاغیه‌های دریافتی. ۲ـ اجرای طرح‌ها، نقشه‌ها و سایر برنامه‌های ابلاغی ازطریق بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس. ۳ ـ پیش‌بینی‌های لازم جهت حفظ و نگهداری یادمان‌ شهدای گمنام بصورت مطلوب و با هماهنگی و نظارت اداره‌کل بنیاد استان. ۴ـ افتتاح حساب بانکی بنام «یادمان‌ شهدای/شهید گمنام» بصورت دو امضایی (رئیس و یک نفر از اعضاء هیأت امناء) ۵ ـ تهیه و تنظیم گزارش روند اجرای امور و برنامه‌های مربوط به یادمان‌ شهدای گمنام و ارائه به شورای هماهنگی دفاع‌مقدس استان. ۶ ـ تهیه و تنظیم گزارش عملکرد هزینه‌کرد سالیانه و ارائه به اداره‌‌کل بنیاد استان. ۷ـ اتخاذ تدابیر مناسب جهت جمع‌آوری موقوفات و نذورات، با رعایت مصوبات و ابلاغیه‌ها و مجوز هزینه‌کرد در هر مورد. ۸ ـ ایجاد تعامل با هیأت امناء سایر اماکن مذهبی، زیارتی و گردشگری و استفاده از تجارب آنان و تبادل نظر. ۹ـ جلب مشارکت مادی و معنوی مسئولین سازمان‌ها و نهادهای محلی، اشخاص، هنرمندان، خیرین، پیشکسوتان دفاع‌مقدس و سایر علاقه‌مندان و صاحبان مشاغل، با رعایت شئونات شهدای گمنام و آموزه‌های دینی. ۱۰ـ جلب مشارکت عمومی در نحوه اداره امور یادمان‌ شهدای گمنام و بازسازی، توسعه و... براساس سیاست‌های کلی. ۱۱ـ انتخاب متولی مشخص و واجد صلاحیت لازم، جهت انجام امور مربوط به یادمان‌ شهدای گمنام. ۱۲ـ پیش‌بینی برنامه‌های فرهنگی، مذهبی و معنوی در شأن شهدای گرانقدر، با رویکرد فرهنگ‌سازی و نشر آثار و ارزش‌های ایثار و جهاد و شهادت، در مناسبت‌ها و ایام مختلف. ۱۳ـ ارائه خدمات فرهنگی رفاهی برای زائران و مراجعان یادمان‌ شهدای گمنام (ازجمله: ایجاد و توسعه وضوخانه، پارکینگ، نصب تابلو مدخل ورودی یادمان‌ شهدای گمنام، سرویس‌های بهداشتی و...). ۱۴ـ حفظ نظم و پاکیزگی و آراستگی یادمان‌ شهدا و اتخاذ تدابیر لازم جهت حفاظت و حراست از مکان مورد نظر و جلوگیری از هرگونه صدمه و تخریب و.... ۱۵ـ کارسازی لازم جهت جلب و دریافت هرگونه املاک و مستقلات در قالب هبه، وقف و... از اشخاص حقیقی و حقوقی، ضمن سیر مراحل ثبت قانونی از طریق مراجع ذی‌ربط، مراتب به اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس استان اعلام شود. ۱۶ـ دریافت هرگونه هدایا و ثبت و ضبط و بهره‌برداری براساس مجوزهای لازم. ۱۷ـ ثبت و نگهداری کلیه اسناد و مدارک اداری و سازمانی اعم‌از: اسناد مالی و... در صورت نیاز، ارائه به بازرسین اعزامی از بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس و امکان پاسخگویی در موارد لزوم. ۱۸ـ عضویت و فعالیت در هیأت امنای شهدای گمنام بصورت داوطلبانه و فی‌سبیل‌ا... خواهد بود. ماده۱۱) جلسات هیأت امناء جلسات هیأت امناء هر یک از یادمان‌های شهدای گمنام، بصورت حداقل دو ماهه (۶نوبت در سال) تشکیل و در صورت ضرورت و بنابه دعوت رئیس هیأت امناء، جلسه فوق‌العاده برگزار خواهد شد. ماده۱۲) دستورات هماهنگی نکات مهم و دستورات هماهنگی لازم، جهت رعایت در برنامه‌ریزی‌ و اجرای امور مربوط به «یادمان‌های شهدای گمنام» که باید مورد توجه قرار گیرد به‌شرح زیر می‌باشد: ۱ـ عدم ورود دست‌اندرکاران شهدای گمنام، به جریان‌های سیاسی و حزبی و جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده احتمالی. ۲ـ کسب هرگونه منابع با رویکرد خودگردانی یادمان‌ شهدای گمنام بوده و غیرانتفاعی خواهد بود. ۳ـ شناسایی مشکلات، محدودیت‌ها و موانع اجرایی و تلاش در جهت رفع آنها. ۴ـ اختصاصی بودن حریم و محدوده یادمان‌ شهدای گمنام دفاع‌مقدس و عدم خاکسپاری اموات و... در این مکان‌ها. ۵ ـ حریم یادمان‌ شهدای گمنام که طرح‌های عمرانی پیش‌بینی شده یا خواهد شد متعلق به شهدای گمنام بوده و کاربری آن غیر قابل تغییر می‌باشد. ۶ ـ هرگونه ساخت‌وساز در حریم و محدوده یادمان‌ شهدای گمنام بایستی با رعایت طرح مصوب و ابلاغی و با هماهنگی سازمان مهندسی و امور یادمان‌های بنیاد صورت پذیرد. ۷ـ سایر شیوه‌نامه‌ها و روش‌های‌ اجرایی موردنیاز در نحوه اداره امور یادمان‌‌ شهدای‌گمنام سراسر کشور، توسط بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس تهیه و ابلاغ خواهد شد. ۸ ـ امور مربوط به طراحی و ساخت «مُهرهای اداری و سازمانی» جهت استفاده در هیأت امنای یادمان‌ شهدای گمنام سراسر کشور ازطریق مراجع ذی‌ربط در بنیاد و با رعایت روش جاری و ملاحظات قانونی، تهیه و پس از تصویب رئیس بنیاد، ابلاغ خواهد شد. ۹ـ طرح «تابلو سردرب ورودی یادمان‌های شهدای گمنام دفاع‌مقدس سراسر کشور»، ازطریق مراجع ذی‌ربط در بنیاد و با رعایت روش جاری و ملاحظات قانونی، تهیه و پس از تصویب رئیس بنیاد، ابلاغ خواهد شد. ۱۰ـ سایر اموری که در این آیین‌نامه پیش‌بینی نشده است تا زمان بررسی و تصویب در اصلاحیه آیین‌نامه، با کسب «مجوز» از رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس (مرکز) اقدام خواهد شد. ۱۱ـ در صورت عدم رعایت مقررات و یا بروز هرگونه تخلف احتمالی و قصور توسط دست‌اندرکاران یادمان‌های‌ شهدای گمنام، مراتب ازطریق مراجع قانونی ذی‌صلاح قابل پیگرد می‌باشد. ماده۱۳) منابع مالی و درآمدها منابع مالی و درآمدی یادمان‌ شهدای گمنام به شرح زیر می‌باشد: ۱ـ هدایا و کمک‌های بلاعوض سازمان‌ها، نهادها، شهرداری‌ها، دانشگاه‌ها و سایر مراکز دولتی ‌و غیردولتی. ۲ـ موقوفات و نذورات اشخاص حقیقی و حقوقی. ۳ـ کمک‌های مردمی. ۴ـ درآمدهای ناشی از فعالیت‌ها و اقدامات فرهنگی مرتبط (در صورتی که درآمدزا باشد). تبصره(۱): ثبت و نگهداری کلیه اسناد و مدارک مربوط به درآمد‌ها، کمک‌های اشخاص حقیقی و حقوقی (دولتی و غیردولتی) و سایر وجوه و همچنین اسناد هزینه‌های انجام شده در زمینه یادمان‌ شهدای گمنام، جهت تسویه‌حساب و امکان پاسخگویی در مواقع ضروری، توسط هیأت امنای هر یک از یادمان‌ شهدای گمنام الزامی است. تبصره(۲): دستورالعمل مالی‌ومعاملاتی هیأت امنای یادمان‌های شهدای گمنام توسط رئیس بنیاد تصویب و ابلاغ خواهد شد. ماده۱۴) این آیین‌نامه در «یک مقدمه، ۱۴ ماده و ۴ تبصره» توسط بنیاد تهیه و در تاریخ ۱۳۹۴/۱۰/۲۸ به تأیید شورای هماهنگی بنیاد و در تاریخ ۱۳۹۴/۱۱/۲۹ به تصویب هیأت امنای بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس رسید و از تاریخ تصویب، لازم‌الاجرا می‌باشد. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و رئیس هیأت امنای بنیاد سرلشکر بسیجی دکتر سید حسن آقایی فیروزآبادی