آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور
آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور
آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب ۲۰/۹/۱۳۸۴ رییس قوه قضاییه() با اصلاحات و الحاقات بعدی() در اجرای ماده ۹ قانون تبدیل شورای سرپرستی زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور به سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور (مصوب ۶/۱۱/۱۳۶۴)() آییننامه اجرایی قانون یاد شده به شرح زیر تصویب میگردد: بخش نخست ـ امور کلی فصل نخست ـ تعریفها و واژهشناسی ماده ۱ـ سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور، سازمانی است مستقل که بهطور مستقیم زیر نظر رییس قوه قضاییه انجام وظیفه مینماید و به اختصار در این آییننامه©۱۹۶© سازمان نامیده میشود. ماده ۲ـ همهساله در موعد مقرر بودجه سازمان در ردیف مستقل پیشبینی میشود و پس از موافقت رییس قوه قضاییه برای تصویب به سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور ارسال میگردد. ماده ۳ـ زندان محلی است که در آن محکومانی که حکم آنان قطعی شده است با معرفی مقامهای صلاحیتدار قضایی و قانونی برای مدت معین یا به طور دایم به منظور تحمل کیفر، با هدف حرفهآموزی، بازپروری و بازسازگاری نگهداری میشوند.() ماده ۴ـ بازداشتگاه()، محل نگهداری متهمانی است که با قرار کتبی مقامهای صلاحیتدار قضایی تا اتخاذ تصمیم نهایی به آنجا معرفی میشوند.() تبصره ۱ـ تا هنگامی که بازداشتگاههای موضوع این ماده ایجاد نشده است، در زندانها محل جداگانه طبقهبندی شدهای() برای نگهداری متهمان تحت قرار در نظر گرفته میشود و نگهداری متهمان با محکومان در یک مکان ممنوع است.() تبصره ۲ـ با اجرای طرح ساماندهی منطقهای زندانهای کشور()، که از سوی سازمان تعیین و ابلاغ میشود میتوان محکومان به حبسهای کوتاه مدت تا ۶ ماه را در بازداشتگاه نگهداری کرد©۱۹۷©. ماده ۵ ()ـ زندانها به زندان بسته، مراکز حرفهآموزی و اشتغال که خود شامل مؤسسههای حرفهآموزی و کاردرمانی (اردوگاه)() است، تقسیم میشوند.() تبصره ـ مؤسسه اعم از زندان، مرکز حرفهآموزی و اشتغال، و سایر مؤسسههای تخصصی یا مراکزی است که در این آییننامه، نام آنها ذکر شدهاست. ماده ۶ ـ زندان بسته، زندانی است محصور که با برجهای دیدهبانی در پوشش داخلی و خارجی دارای حفاظت کامل باشد. تبصره ـ در این نوع زندان، محکومان شب ها در خوابگاههای اختصاصی یا گروهی نگهداری و روزها از برنامههای آموزشی و فنی حرفهای، و تفریحی استفاده مینمایند و در کارگاههای داخل زندان به کار گمارده میشوند. ماده ۷ـ مراکز حرفهآموزی و اشتغال مکانی است که میتواند محصور و در پوشش خارجی دارای حفاظت مناسب یا نامحصور و بدون حفاظت و مأمور انتظامی و یا در حالتی بینابین باشد که در آن محکومان بهطور گروهی بکار اعزام میگردند و پس از خاتمه کار دوباره به آسایشگاههای خود بازگشت داده میشوند. تبصره ـ سازمان میتواند برنامههای حرفهآموزی، آموزش و اصلاح را در مورد متهمان نیز اجرا نماید. ماده ۸ ـ() کلیه محکومان با توجه به نوع و میزان محکومیت، پیشینه کیفری، شخصیت،©۱۹۸© اخلاق و رفتار بر اساس تصمیم شورای طبقهبندی، حسب مورد در زندانهای بسته یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال نگهداری میشوند، مگر آنکه مقام قضایی صادرکننده حکم در رأی صادره محل خاصی را برای نگهداری محکوم تعیین نموده باشد. تبصره ـ محکومانی که در مراکز حرفهآموزی و اشتغال مرتکب تخلف گردند با نظر شورای انضباطی به زندان بسته منتقل خواهند شد. ماده ۹ ـ رییسان مراکز حرفهآموزی و اشتغال باید به شیوههای مقتضی طرز اخلاق و رفتار و نظم و ترتیب کار محکومان را کنترل نمایند. تبصره ـ کارکنان مراکز حرفهآموزی و اشتغال موظفند، طرز رفتار و اخلاق و نظم و ترتیب کار محکومان را برابر مقررات سازمان کنترل نموده و تخلفهای آنان را به سرعت به اطلاع رییس مؤسسه مربوط برسانند. در این صورت رییس مرکز ظرف مدت بیست و چهار ساعت مراتب را جهت اتخاذ تصمیم به شورای انضباطی منعکس خواهد کرد. ماده ۱۰ ـ رییسان مراکز حرفهآموزی و اشتغال موظفند پس از ورود محکومان، آنان را با برنامهریزی آموزشی و حرفهآموزی مؤسسهها آشنا نمایند. ماده ۱۱ ـ محکومانی که در مراکز حرفهآموزی، اشتغال مییابند در تمامی ساعتهای کار و حرفهآموزی، حق خروج از محل کار را نداشته و پس از خروج از آسایشگاه باید بهطور مستقیم به محل کار رفته و به موقع نیز مراجعت نمایند. زمان ورود و خروج آنان در محل کار به دقت باید ثبت شود. تبصره ـ در هر مورد که محکوم مقررات مربوط را رعایت ننماید و یا صلاحیت حرفهآموزی و کار در محلهای یادشده را نداشته باشد با نظر رییس مرکز به زندان بسته اعزام گشته تا حسب مورد تصمیم نهایی از سوی شورای طبقهبندی و انضباطی مربوط اتخاذ گردیده و مراتب به قاضی ناظر زندان جهت اطلاع اعلام گردد. ماده ۱۲ـ مؤسسه کاردرمانی (اردوگاه)()، مرکزی است برای نگهداری متهمان و محکومان جرایم مواد مخدر و اعتیاد. ماده ۱۳ـ محکومان بنا بر تصمیم شورای طبقهبندی به منظور اشتغال به کار یا حرفهآموزی به مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی زیر اعزام میشوند: ۱ـ مؤسسههای درون زندان (این مؤسسهها ممکن است در مالکیت زندان باشد یا به سایر©۱۹۹© سازمانهای دولتی یا مؤسسههای خیریه یا تعاونیها یا بخش خصوصی تعلق داشته و زندان مجاز به استفاده از آنان باشد). ۲ـ مؤسسههای خارج از سازمان (این مؤسسهها ممکن است در مالکیت سازمان باشد یا به سایر سازمانهای دولتی یا غیردولتی یا عامالمنفعه یا مؤسسههای خیریه یا تعاونیها یا بخش خصوصی تعلق داشته و زندان مجاز به استفاده از آنها باشد). تبصره ۱ـ مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی با توجه به وضعیت ساختمان و کیفیت حفاظت آنها به پیشنهاد رییس مؤسسه و تشخیص رییس سازمان میتوانند به عنوان مراکز حرفهآموزی و اشتغال تلقی گردند. تبصره ۲ـ مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی خارج از سازمان باید دستکم واجد محلهای کافی، جهت نمازخانه، کتابخانه، وسایل ارتباط جمعی، خوابگاه، غذاخوری، محلی برای ملاقات محکومان و سایر زمینههای تفریحات سالم باشند. ماده ۱۴ـ مراکز اقدامات تأمینی و تربیتی مؤسسههایی هستند که در آنجا متهمان و محکومان قبل و بعد، یا ضمن اجرای مجازات یا مستقل از آن تا رفع حالتی که آنها را در آینده در مظان ارتکاب جرم قرار میدهد، به حکم یا قرار کتبی مراجع قضایی نگهداری میشوند. ماده ۱۵ـ مؤسسههای صنعتی، کشاورزی، خدماتی و نظایر آن مؤسسههایی هستند که تحت نظارت سازمان با امکانات لازم از راه سرمایهگذاری دولت یا مشارکت بخش خصوصی و تعاونی به منظور اشتغال و آموزش فنی حرفهای و نیل به خودکفایی با هدف باز پروری محکومان تأسیس میشوند. تبصره ـ دستورالعمل ویژه این بخش با نظر حوزه معاونت امور اشتغال، خودکفایی و حرفهآموزی تهیه و پس از تأیید رییس سازمان ابلاغ خواهد شد.() ماده ۱۶ـ ادارههای مراقبت بعد از خروج مراکزی هستند که حمایت محکومان آزادشده و واجد شرایط را بر عهده میگیرند. ماده ۱۷ـ کانون اصلاح و تربیت مرکزی است که اطفال و نوجوانان بزهکار کمتر از ۱۸ سال تمام در آنجا برای اصلاح، تربیت و آموزش نگهداری میشوند.(©۲۰۰©) فصل دوم - وظایف سازمان و مسؤولان ادارهکننده و ناظر زندان، بازداشتگاهها، مراکز حرفهآموزی و اشتغال و سایر مراکز وابسته به سازمان ماده ۱۸ـ وظایف سازمان به شرح زیر میباشد: الف ـ نگهداری متهمان تحت قرار و محکومان به حبس، بنابر دستور کتبی مقامهای قضایی و به موجب مقررات و قوانین مربوط()؛ ب ـ اداره کلیه امور زندانها، مراکز حرفهآموزی و اشتغال، بازداشتگاهها() و مراکز اقدامات تأمینی و تربیتی کشور و مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مراکز وابسته؛ ج ـ ایجاد مراکز حرفهآموزی و اشتغال، زندانها، بازداشتگاهها و مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مؤسسههای لازم برای نگهداری، بازپروری، حرفهآموزی و اشتغال به کار متهمان و محکومان؛ د ـ انجام تحقیقات و پژوهشهای نوین کیفرشناسانه به منظور بهبود شیوهها و خدمات زندانبانی؛ هـ ـ تعیین خط مشی، اداره و نظارت() بر اجرای کلیه امور مربوط به زندانها و مؤسسهها©۲۰۱© و مراکز وابسته به آن؛ و ـ تهیه پیشنویس قوانین و مقررات مورد نیاز و پیشنهاد آن به مراجع صلاحیتدار؛ ز ـ ایجاد امکانات و تسهیلات لازم و مناسب به منظور تصدی امور بازپروری نظیر اصلاح، ارشاد، آموزش و بازسازگاری محکومان؛ ح ـ انجام خدمات مشاورهای و نیز کمک و مساعدت به منظور حل مشکلات محکومان و خانواده آنان؛ ط ـ جذب هرگونه کمک از قبیل کمکهای مردمی، مؤسسههای خیریه، برنامهریزی در جهت بکارگیری صحیح اینگونه کمکها با هدف بهبود امور زندانها و مساعدت به محکومان و یا خانواده آنان؛() ی ـ سیاستگذاری و برنامهریزی کلیه امور مربوط به، اشتغال و حرفهآموزی محکومان و خودکفایی مراکز حرفهآموزی و اشتغال، زندانها و مؤسسههای وابسته؛ ک ـ تهیه آمار و اطلاعات مورد نیاز از محکومان و متهمان تحت نظارت به روشهای©۲۰۲© علمی به منظور استفاده در امور اجرایی، سیاستگذاریها و مطالعات کیفرشناسانه و انتشار آنها به صورت سالنامه آماری کیفری؛ ل ـ تهیه و پیشنهاد اسامی محکومان واجد شرایط آزادی مشروط و ارایه آن به قاضیان ناظر زندان؛ م ـ تهیه و پیشنهاد اسامی محکومان واجد شرایط عفو و ارایه آن به هیأت عفو؛ ن ـ برنامهریزی برای مراقبت بعد از خروج محکومان با همکاری دستگاههای مربوط؛ ص ـ آموزش کارکنان همسو با موازین کیفرشناسی نوین و سیاستهای توسعه قضایی قوه قضاییه. ماده ۱۹ـ سازمان میتواند با ایجاد تشکیلات مناسب نسبت به انجام تحقیقات و مطالعات علمی کیفرشناسانه لازم رأساً اقدام نماید. تبصره ۱ـ کلیه پژوهشهای سازمان باید همساز با مبانی نوین کیفرشناسی بوده، نتیجه آن برای سازمان و بهینهسازی اداره امور کاربرد عملی داشته باشد. تبصره ۲ـ منظور از کیفرشناسی نوین مطالعه، تحقیق، ارزیابی و بررسی روشهای علمی اجرایی است که به فایدهمندی فردی و اجتماعی شیوههای اجرای کیفرها، میپردازد. ماده ۲۰ـ استانداردهای موردنیاز در مورد تشکیلات اعم از تعداد کارمندان، مربیان تربیتی، مأموران انتظامی و مربیان مذهبی و متخصصان در زندانها و مؤسسهها و مراکز وابسته به سازمان به تناسب موقعیت و احتیاجهای محل و آمار شناور محکومان توسط سازمان تعیین و به تصویب سازمان مدیریت و برنامهریزی خواهد رسید. ماده ۲۱ ـ در هر مرکز حرفهآموزی و اشتغال، زندان، بازداشتگاه و یا سایر مراکز وابسته به سازمان در صورت ضرورت، واحد آمار و رایانه تشکیل میگردد تا کلیه آمار موردنیاز را ثبت نماید. تبصره - مسؤول واحد یادشده موظف است اطلاعات جمعآوری شده را بنابر دستورالعملهای صادرشده تهیه و به مقام مافوق ارایه نماید. ماده ۲۲ـ تأسیس، احداث و اداره کلیه مراکز حرفهآموزی و اشتغال، زندانها، بازداشتگاهها و سایر مؤسسهها و مراکز وابسته به سازمان و نیز تغییر محل آنها بهطور انحصاری در اختیار سازمان میباشد. مراجع قضایی، اجرایی، اطلاعاتی، نظامی و انتظامی از داشتن زندان و بازداشتگاههای اختصاصی ممنوع میباشند.(©۲۰۳©) تبصره ـ بازداشتگاههای انضباطی نیروهای مسلح از شمول این آییننامه خارج است.() ماده ۲۳ـ انتظامات و حفاظت فیزیکی از مراکز حرفهآموزی و اشتغال، زندانها و بازداشتگاهها و سایر مراکز وابسته بهعهده سازمان است که توسط یگان انتظامی و نیروهای انتظامی تحت امر اعمال خواهد شد.() تبصره ـ نیروهای یاد شده تحت امر رییس سازمان بوده و وی میتواند اختیارات خود را رأساً اعمال نموده یا با تفویض به معاون انتظامی سازمان، به مدیران کل استانها و رییسان زندانها واگذار نماید. ماده ۲۴ـ وظایف رییسان زندانها، مراکز حرفهآموزی و اشتغال، زندانها، بازداشتگاهها، مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مؤسسهها و مراکز وابسته به سازمان عبارت است از:() الف ـ اجرای قوانین، مقررات و آییننامههای وضعشده؛ ب ـ اجرای تصمیمهای شورای طبقهبندی با رعایت مقررات مربوط؛ ج ـ محافظت و مراقبت کامل از زندانها مراکز حرفهآموزی و اشتغال محکومان و متهمان بهوسیله عوامل در اختیار و پیشبینی تمهیدهای لازم برای جلوگیری از فرار آنان و همچنین مراقبت در نحوه رفتار مأموران با محکومان و متهمان؛ د ـ آموزش توجیهی، هدایت و نظارت بر یگان حفاظت زندان و مراکز حرفهآموزی و اشتغال؛ هـ ـ برنامهریزی و اهتمام و اقدام در جهت تهذیب، اصلاح و تربیت محکومان و نیز تأمین بهداشت، تغذیه، تربیتبدنی و تفریحهای سالم آنان در محیط زندان یا مراکز وابسته؛ و ـ اجرای برنامههای آموزش حرفهای، فنی، کشاورزی، خدماتی، علمی و مذهبی با همکاری سازمانهای مربوط؛©۲۰۴© ز ـ اعمال نظارت و بازرسی مداوم و کسب اطلاعات لازم از وضعیت عمومی و فردی محکومان و متهمان و رسیدگی مقدماتی به تقاضای آنان و اعلام به مقامهای مسؤول؛ ح ـ همکاری و مساعدت در اجرای برنامههای انجمن حمایت از زندانیان، ستاد مردمی رسیدگی به امور دیه، مراکز مراقبت بعد از خروج و مؤسسههای صنعتی کشاورزی و خدماتی و سایر مراکز وابسته؛ ط ـ مراقبت در اجرای برنامه روزانه و دو نوبت سرشماری از محکومان و متهمان و گزارش اتفاقها و آمار روزانه به مقامهای بالاتر برابر دستورالعملهای صادرشده؛ ی ـ گزارش نتایج حاصله از اجرای برنامههای محوله به مقامهای بالاتر برابر دستورالعملهای صادرشده؛ ک ـ تهیه برنامه و بودجه سالیانه واحد تحت سرپرستی و ارایه آن به مدیرکل استان؛ ل ـ انجام سایر وظایف پیشبینی شده در این آییننامه. ماده ۲۵ـ رییس زندان یا مراکز وابسته شخصاً و در غیاب وی مسؤول مربوط به محض اطلاع از وقوع حادثه باید در محل حاضر شده، ضمن اتخاذ تدابیر لازم و عاجل برای برقراری نظم و آرامش، در صورت لزوم مراتب را در اسرع وقت به مقامهای بالاتر گزارش نماید. رونوشت آن نیز برای دادستان یا قاضی ناظر زندان ارسال میگردد. ماده ۲۶ـ حفاظت از زندانها و مراکز حرفهآموزی و اشتغال، استقرار نظم و تأمین امنیت آنها با استفاده از طرحها، عوامل و موانع حفاظت فیزیکی و برخورد مناسب و مقابله لازم با هرگونه اخلال نظم، اغتشاش، شورش و اقدامهای مخل امنیت مراکز حرفهآموزی و اشتغال بهوسیله یگان حفاظت تحت نظارت و هدایت رییس مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان انجام میگیرد. ماده ۲۷ـ مدیران و رییسان زندانها و مراکز حرفهآموزی و اشتغال موظفند فهرست متهمان تحت قرار در زندان تحت مدیریت خویش را که حداکثر یک ماه از تاریخ صدور قرار آنان سپری شده، هر ماه تهیه کرده و به منظور تعیین تکلیف نهایی در اختیار مراجع قضایی مربوط قرار دهند. ماده ۲۸ـ معاون زندان برحسب وظیفه و عنوان اختصاصی (هر یک از معاونتها) و بر اساس درجه زندان یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال در انجام تکالیف مقرر با زندان همکاری و معاضدت نموده و دستورهای قانونی او را به مورد اجرا میگذارد و در غیاب رییس یکی از معاونان به پیشنهاد وی و تصویب مدیر کل استان مسؤولیت امور را بر عهده خواهد داشت. ماده ۲۹ـ وظایف فرمانده قرارگاه زندان به شرح زیر است: ۱ـ نظارت بر امور حفاظت فیزیکی زندان و تأیید لوحه نگهبانی، گشت و کنترل و تأیید©۲۰۵© لوحه پاسداری؛ ۲ـ نظارت بر حضور و غیاب پرسنل انتظامی زندان و اقدام لازم در این خصوص؛ ۳ـ بازدید و بررسی وضع ظاهری کارکنان حاضر به خدمت در هنگام برگزاری مراسم صبحگاه و انجام وظیفه و ارایه آموزشها و تذکرات ضروری به آنها؛ ۴ـ نظارت در تمرین پرسنل نسبت به طرحهای دفاعی و امنیتی زندان با پرسنل؛ ۵ ـ بازدید از اماکن زندان و اسلحه و مهمات و تجهیزات و نظارت بر امر نظافت و نگهداری آنها؛ ۶ ـ نظارت بر نحوه اعزام و انتقال زندانیان به مراجع قضایی و دیگر مراجع؛ ۷ـ نظارت، بررسی، هدایت و راهنمایی مسؤول نگهبانی و افسر آموزش و یگان عملیات و سایر عوامل کشیک و گشت در انجام وظایف محوله؛ ۸ ـ ابلاغ دستورات مقامات مافوق و بخشنامههای اداری و انتظامی به مأمورین مربوط و نظارت بر حسناجرای آنها؛ ۹ـ عهدهدارشدن امور در غیاب مسؤول امور انتظامی؛ ۱۰ـ تدوین، ارایه و پیشنهاد طرحها و دستورالعملهای لازم در زمینه هر یک از موارد فوق در جهت بهبود امور جاری و تسهیل و تسریع کار برابر مقررات؛ ۱۱ـ جلوگیری از وقوع هرگونه بینظمی و نظارت بر تحقیقات اولیه و تشکیل پرونده و اعزام متهم یا متهمین به مراجع قضایی در وقت قانونی؛ ۱۲ـ ارایه گزارش لازم از وقایع اتفاقیه به مقام مافوق؛ ۱۳ـ انجام سایر امور محوله طبق دستور. ماده ۳۰ـ وظایف افسر نگهبان عبارت است از: ۱ـ حضور به موقع در محل خدمت و مطالعه مندرجات ۲۴ ساعت گذشته دفتر ثبت وقایع و خدمات روزانه به منظور پیگیری و اجرای دستورهای صادره از سوی مقام مافوق و اطلاع از وقایع مربوط؛ ۲ـ کنترل عوامل نگهبانی، نظارت بر تحویل اسلحه و مهمات به آنان، تطبیق نام آنان با لوحه نگهبانی، اعلام پرسنل غایب به مقام مافوق و ثبت اسامی و مأمورین حاضر در دفتر ثبت وقایع و خدمات روزانه؛ ۳ـ نظارت بر امور کمک افسر نگهبان مبنی بر اعزام به موقع عوامل نگهبانی به محل مأموریت؛ ۴ـ تحویل و تحول امور نگهبانی با توجه به وقعات روز قبل؛ ۵ ـ تنظیم و ثبت وقعات و گزارشهای نهایی به صورت صحیح و بدون خط خوردگی و©۲۰۶© تراشیدگی و الحاق برابر دستورالعملهای صادره؛ ۶ ـ رسیدگی به پروندههای متشکله باقیمانده از نگهبانی قبل جهت تکمیل و به جریان انداختن و آمادهنمودن آنها برای ارسال به مراجع قضایی؛ ۷ـ نظارت بر انجام وظیفه مأمورین اطلاعات درب ورودی و راهنمایی مراجعهکنندگان و نگهداری اشیای ممنوعه ارباب رجوع؛ ۸ ـ بازدید از عوامل نگهبانی و اماکن انتظامی در طول مدت خدمت؛ ۹ـ تقدیم گزارش از وضعیت حفاظت فیزیکی زندان در زمینه مشکلات، نواقص، ایرادات و نارسایی ها به فرمانده انتظامی در مدت نگهبانی؛ ۱۰ـ نظارت بر امور محوله داخلی بین پوسته دوم زندان مانند نظافت کلیه اماکن انتظامی، اطمینان از عدم وجود اشکال در ساختمان و تأسیسات؛ ۱۱ـ تعیین افراد جیرهبگیر، امور رفاهی مأمورینی که به طور شبانهروزی در زندان بسر میبرند، وضعیت ظاهری و شؤونات اسلامی، رعایت موارد انضباطی و جلوگیری از حرکات یا اعمال سوء مأمورین و نظارت بر اجرای برنامههای دستهجمعی از جمله نماز جماعت، سخنرانی و اجرای دستورات انضباطی و تنبیهی در مورد هریک از کارکنان و ارایه گزارش نواقص، معایب مشهود در هر مورد به مقام بالاتر؛ ۱۲ـ اجرای مراسم صبحگاه و شامگاه؛ ۱۳ـ اعمال نظارت لازم بر بازرسی بدنی از زندانیان، ملاقاتکنندگان و بازرسی دقیق وسائط نقلیه و سایر تجهیزات در هنگام ورود و خروج از زندان بدون استثنا؛ ۱۴ـ هدایت و نظارت کمک نگهبان در انجام وظایف و امور محوله؛ ۱۵ـ ارایه گزارش سوانح و حوادث غیرمترقبه حادث شده به مقام مافوق در اسرع وقت؛ ۱۶ـ اجرای کامل مقررات و آییننامههای مربوطه و نظارت کامل در حسن جریان امور انتظامی و سرکشی و بازدید مرتب از اماکن مختلف پستی و ارتباط آنان با یکدیگر و بهطورکلی برقراری نظم و آرامش در محدوده فیزیکی تحت مسؤولیت و اعمال مراقب دایم در مورد جلوگیری از ورود هرگونه سلاح سرد و گرم به زندان؛ ۱۷ـ آمارگیری از کارکنان تحت امر به منظور آگاهی بر تعداد کارکنان موجود، غایب، در حال مرخصی، بیمار، فراری، منتسب و غیره و تنظیم آمار لازم و درج آن در دفتر نگهبانی؛ ۱۸ـ انجام سایر امور محوله طبق دستور. ماده ۳۱ـ مسؤول بازدید و کنترل ورود و خروج افراد و وسایل موظف است علاوه بر امور محوله، اقدامات زیر را انجام دهد: ۱ـ بازرسی دقیق از وسایط نقلیه و اشیایی که به هر نحو به زندان وارد و یا خارج میشوند©۲۰۷© و جلوگیری از ورود و خروج اشیای ممنوعه؛ ۲ـ بازرسی بدنی از زندانیان و مراجعین به هنگام ورود یا خروج از زندان و جلوگیری از ورود و خروج اشیای ممنوعه؛ ۳ـ اجرای مقررات مربوط به ورود اشخاص به زندان؛ ۴ـ تنظیم و ثبت دفتر ورود و خروج به زندان؛ ۵ ـ ارایه گزارش موارد تخلفات زندانی و ارباب رجوع و معرفی آنان به مسؤول مربوط؛ ۶ ـ کنترل ورود و خروج خودروها از حیث ثبت تاریخ و ساعت و شماره خودرو با نام راننده مربوط و گرفتن کارت شناسایی معتبر از راننده و در مواقع ضروری گرفتن کارت ماشین. ماده ۳۲ـ وظایف سایر مسؤولین و کارکنان در زندانها، بازداشتگاهها، مؤسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مؤسسات و مراکز وابسته بر اساس شرح وظایف پست سازمانی مصوب خواهد بود. ماده ۳۳ـ ترک نگهبانی، صحبت کردن در موقع نگهبانی، خوابیدن و نشستن و خارجشدن از محوطه پاسگاه، غذا خوردن، استعمال دخانیات، انجام حرکاتی که باعث انصراف خاطر آنان از خدمت و مراقبت از زندانیان در تکالیف مقرره آنان شود ممنوع میباشد. نگهبانان باید طبق آییننامه داخلی همیشه مجهز و ملبس به لباس رسمی و تمیز و مرتب بوده، مواقعی که در داخل زندانها مأموریت داشته باشند بدون اسلحه انجام وظیفه نمایند. اسلحه، مهمات و تجهیزات زندان باید در پوشش خارج بند در جای امن و مستحکم نگهداری شود. هنگامی که نگهبانان زندانی را طبق دستور رسمی و کتبی مقامات صلاحیتدار قانونی برای محاکمه یا بازپرسی یا انتقال به زندان یا محل دیگر از زندان خارج مینمایند باید مسلح باشند و در طول راه حق توقف و مذاکره و حرفزدن با متهم و دیگران را ندارند و مکلفند زندانی را برابر مقررات مربوط تحت مراقبت کامل از جای خلوت مستقیماً به مرجع احضارکننده بدرقه نموده پس از انجام کار او را بلافاصله و به همان نحو مستقیماً به زندان عودت داده به افسر نگهبان خارج تحویل نمایند. نگهبانان به هنگام نگهبانی، بدرقه و حفاظت زندانیان از ادای احترامات معاف خواهند بود. اگر زندانی مبادرت به فرار نماید نگهبان موظف است ضمن استمداد از اطرافیان با تمام توان او را تعقیب نموده و چنانچه با بکاربردن تلاشهای ممکن موفق به دستگیری او نشود سه مرتبه با صدای بلند و رسا ایست داده هرگاه باز هم توقف ننمود، با رعایت اطراف و جوانب و توجه به اینکه باعث قتل یا جرح کسی نگردد با استفاده از اسلحه و خالیکردن تیر هوایی و در مقام ناچاری با نشانه گیری ساق پای زندانی از فرار او جلوگیری نماید. هرگاه نگهبان بدون اجازه رسمی و کتبی مقامات مربوط از بازداشت هر زندانی، اطلاعی به خارج از زندان داده یا اطلاعات و پیامها و نوشتهها یا اجناس و اشیایی از طرف زندانیان به خارج برساند یا از خارج برای آنان©۲۰۸© بیاورد به نسبت اهمیت تخلف تحت تعقیب قرار خواهد گرفت. نگهبان در مواقعی که خلافی از یک نفر زندانی مشاهده نماید بدون اینکه حق داشته باشد او را مجازات یا حتی ملامت کند بایستی مراتب را با ذکر جزییات امر کتباً به افسر نگهبان گزارش دهد چنانچه در مقام رسیدگی خلاف گزارش وی ثابت شود مؤاخذه خواهد شد. تبصره ـ تخلف از مقررات ماده فوق علاوه بر تعقیب قانونی موجب تنبیه انضباطی خواهد بود. ماده ۳۴ـ در هر زندان مرکز حرفهآموزی و اشتغال یا() با توجه به نوع آن به تعداد کافی پست سازمانی جهت انجام امور مربوط در نظر گرفته خواهد شد. شرح وظایف هریک از مشاغل توسط مسؤولان مربوط در ستاد مرکزی تصویب و به مسؤولان زندانها مراکز حرفهآموزی و اشتغال و جهت ابلاغ به متصدیان مشاغل ابلاغ خواهد شد. تبصره ـ مسؤول هر واحد موظف است شرح وظایف مشاغل تحت سرپرستی خویش را مطالعه و به متصدیان مشاغل ابلاغ نماید. افزون بر آن ضمن ارایه آموزشهای لازم به کارکنان برای اجرای شرح وظایف یک نسخه از شرح وظایف هر فرد را در محل کار وی و در جایی که توسط مراجعان به راحتی دیده میشود نصب نماید. ماده ۳۵ـ وظایف سایر مسؤولان و کارکنان سازمان و مراکز حرفهآموزی و اشتغال، بازداشتگاهها، مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مؤسسهها و مراکز وابسته براساس شرح وظایف پست سازمانی مصوب خواهد بود. تبصره ۱ـ مسؤولان پستهای مصوب با توجه به امکانات و نیروی انسانی بر اساس تخصصهای مربوط به پست مورد تصدی منصوب خواهند شد، رییس سازمان به منظور پیادهشدن راهبرد توسعه قضایی، اصل تخصصگرایی را در انتصابها ملاک قرار خواهد داد. تبصره ۲ـ کلیه مسؤولان بازرسی سازمان خواه در ستاد و خواه در استانها باید از میان حقوقدانان مسلط به حقوق زندانیان انتخاب شوند. تبصره ۳ـ به منظور فراهمشدن زمینههای نهادینه سازی سیاستهای نوین کیفری و فایدهمندسازی شیوههای اجرای کیفر سلب آزادی، ترجیحاً رییسان مراکز آموزشی و پژوهشی سازمان و مسؤولان واحدهای آموزش و پژوهش این مراکز از میان متخصصان کیفرشناسی انتخاب خواهند شد. ماده ۳۶ـ رییس دفتر زندان مکلف است در حسن جریان کلیه امور مربوط به دبیرخانه و یا بایگانی و تقویم و ابلاغ و اجرای احکام، نظارت کامل داشته و مراقبت نماید تا کارهای جاری©۲۰۹© بدون وقفه و تأخیر و به موقع انجام شده، پاسخ نامههای رسیده در اسرع وقت تهیه و به مقصد ارسال شود، کلیه نامهها و احکام و قرارهای رسیده در دفاتر مربوط ثبت، پس از ابلاغ به محکومان و اجرای مفاد آن در پرونده مربوط به هر محکوم درج و بایگانی گردد. بدیهی است نتیجه اجرای حکم را به مرجع قضایی مربوط ارسال خواهد نمود. دفاتر داخلی مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان عبارتند از: دفترنامهها و احکام و قرارها، دفتر ثبت اسامی محکومان، دفتر حضور و غیاب محکومان، دفتر ثبت تقویم و احتساب محکومیتها با تعیین تاریخ دقیق آزادی محکومان، دفتر ثبت اسامی محکومان پیشینهدار، دفتر ثبت احضاریه، دفتر آزادی محکومان، دفتر ورود و خروج محکومان، دفتر ملاقات. تبصره ـ نظارت کامل در اجرای محکومیتهای حبس بدل از جزای نقدی محکومان نیز در زندانها یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال، از وظایف ذاتی مسؤول اجرای احکام هر مؤسسه یا زندان که زیر نظر مسؤول مربوط انجام میشود. ماده ۳۷ـ مسؤول شعبه اموال و انبار که صاحب جمع اموال مؤسسه یا زندان شناخته میشود مکلف است طبق مقررات آییننامه مربوط در محافظت و نگهداری اثاثیه و اموال دولتی و لوازم و اشیا و اسناد متعلق به محکومان مراقبت و اهتمام شایسته به عمل آورده و وظایف مشروح زیر را انجام دهد: ـ پیشبینی و اقدام به موقع و لازم در تهیه و تدارک اثاثیه و ملزومات و مایحتاج داخل مؤسسه یا زندان از قبیل لباس و پوشاک مأموران و محکومان، تأمین احتیاجهای مربوط به سوخت و روشنایی و استحمام و نظافت و بهداشت محکومان و مکانهای زندان و هرگونه ضرورتهای دیگر؛ ـ جلوگیری از تفریط و تضییع و حیف و میل اموال و اثاثیه دولتی و لوازم شخصی محکومان و اشیایی که به طور امانت میسپارند؛ ـ تهیه و تنظیم دفاتر مربوط به ثبت نامههای اداری؛ ـ وصول و تحویل اموال و لوازم و اشیای دولتی، نوشتافزار اداری، البسه دولتی محکومان و مأموران مؤسسه یا زندان؛ ـ ثبت اموال و اثاثیه دولتی بنا بر نمونه رسمی و منطبق با مقررات آییننامه اموال دولتی؛ ـ ثبت درخواستهای مربوط به تهیه اشیا و لوازم مورد احتیاج؛ ـ ثبت البسه و لوازم شخصی و اسناد عادی و قیمتی محکومان و هر چیزی که محکوم موقع ورود به مؤسسه یا زندان با خود دارد در دفاتر مربوط؛ ـ تفکیک و نگهداری کیسه های محتوی لباس و اشیای محکومان به ترتیب شماره ردیف©۲۱۰© (لباس و لوازم شخصی هر محکوم به محض ورود او به مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان باید بهوسیله متصدی انبار تنظیف و ضدعفونی شده در کیسه مخصوص با ذکر شماره در برگ صورتمجلس تنظیمی تحویل و تحول که یک نسخه آن با قبض انبار به محکوم تسلیم میشود لفاف شده و در حفظ و حراست آن از گزند موش و بید و آفات دیگر دقت و مراقبت کافی بهعمل میآید)؛ ـ تنظیم اسناد و درخواست رسمی برای تهیه و تدارک اجناس مورد لزوم و امضا و گزارش رییس مؤسسه یا زندان و مقامهای مالی مربوط؛ ـ مراقبت در نظافت و حفاظت کامل اموال دولتی و امکانات محکومان؛ دقت و مراقبت کافی در تحویل صحیح و سالم امانتهای محکومان به هنگام آزادی یا انتقال آنان و ارسال صورتمجلس تنظیمی با امضای محکوم به دفتر مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان. ماده ۳۸ـ ادارهها و واحدهای مددکاری و خدمات اجتماعی در جهت شناخت شخصیت محکومان و کشف و حل معضلات و مشکلات شخصی و خانوادگی و اجتماعی آنان با کسب نظر روانشناس، تحقیقات و اقدام لازم را نموده، یک نسخه از تحقیقات را جهت ضبط در پرونده شخصیت محکوم به رییس زندان و نسخه دیگر را جهت اقدام لازم به اداره متبوع خود تسلیم مینماید. مددکاران باید با ابراز شفقت و جلب اعتماد محکوم برای بازگشت آنان به زندگی عادی و سالم اجتماعی اقدام و اهتمام لازم به عمل آورند. تبصره ـ مدیران کل استانها مکلفند هر سال بودجهای را ترجیحاً با جلب کمکهای مردمی و مؤسسههای خیریه به منظور زندانزدایی و به صورت تنخواه در اختیار واحدهای مددکاری هر ندامتگاه قرار دهند. واحدهای مددکاری ضمن تلاش برای جلب رضایت شاکی، بدهیهای مالی تا سقف دومیلیون ریال را از بودجه در اختیار پرداخت نموده تا بدین وسیله موجبات جلب رضایت شاکیان و آزادی محکومان مالی یا بهرهمندی آنان از آزادی مشروط را فراهم کنند. ماده ۳۹ـ از تاریخ تصویب این آییننامه واحدهای فرهنگی- تربیتی زندانها و مراکز حرفهآموزی و اشتغال به «واحد بازپروری» تغییر نام مییابند. مسؤولان واحدهای بازپروری مکلفند کلیه اقدامها، فعالیتها، برنامهها و امکانات مادی و معنوی واحد خود را به سوی بازپروری و بازسازگاری محکومان هدفمند سازند به نحوی که نتیجه اقدامهای آنان کاهش ماهانه و سالانه میزان تکرار بزه و افزایش میزان خروجی محکومان باشد. افزون بر وظایف مقرر در پستهای مصوب، مسؤولان واحدهای بازپروری موظفند: ۱ـ برای کلیه فعالیتهای خود به منظور بازپروری برنامهریزی نموده ضمن تعریف و تعیین©۲۱۱© اهداف عینی و اختصاصی خود همسو با بازپروری نسبت به تدابیری که مؤثر در اصلاح، بازپروری و بازسازگاری محکومان با جامعه و نیز کاهش میزان بازگشت محکومان به زندان است اقدام نمایند. ۲ـ کلیه برنامهها و اقدامهای بازپرورانه واحدهای خود را با محیط زندان یا مراکز محل خدمت، شرایط اقلیمی، فرهنگی و بومی و ویژگیهای مردم شناسانهی محکومان همساز و همگرا گردانند. ۳ـ آثار برنامهها و فعالیتهای اجراشده واحد خود بر محکومان و تأثیر پیشرفت آن بر کاهش میزان تکرار بزه را مورد ارزیابی ماهانه و سالانه قرار دهند و ضمن اصلاح، تعدیل یا حذف برنامههای نامناسب برنامههای نوین بازپرورانه جایگزین آن نموده، گزارشهای ماهانه و سالانه خود را به رییس زندان یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال محل خدمت و شورای طبقهبندی به منظور اتخاذ تصمیمهای بهتر و مناسبتر ارسال نمایند. تبصره ـ گزارشهای سالانه یادشده هر سال توسط مدیران کل استانهای مربوط به منظور بهینهسازی تصمیمگیریها و برنامهریزیها به معاونت بازپروری سازمان تسلیم خواهندشد. معاونت یادشده مکلف به مطالعه کارشناسانه، برنامهریزی و ابلاغ برنامههای بهینه ساخته به واحدهای بازپروری میباشد. ماده ۴۰ـ روانشناسان زندان و مراکز حرفهآموزی و اشتغال موظفند با همکاری مددکاران و بخش معاونت بازپروری و ملاحظه پرونده شخصیتی محکومان ضمن بررسی ناسازگاری و ناهنجاری های روانی آنان مراتب را به شورای طبقهبندی اعلام و اقدام لازم را برای ایجاد سازگاری و در صورت لزوم درمان آنان به عمل آورند. ماده ۴۱ـ مسؤول بهداری مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان موظف است با همکاری متخصصان مربوط چون روانپزشک، پزشک و یا روانشناس نسبت به بستریکردن بیماران روانی به منظور معالجه آنان اقدام نموده در صورتیکه بیماری افراد یادشده منجر به جنون یا اختلال مشاعر تشخیص داده شود مراتب را در اسرع وقت بهوسیله رییس مؤسسه یا زندان به پزشکی قانونی جهت اعلام نظر و اطلاع به مقام های قضایی گزارش نموده و در صورت نیاز برای انتقال و معالجه آنان در یک مؤسسه درمانی و تأمینی تدابیر شایسته قانونی را اتخاذ نماید. ماده ۴۲ـ مربیان زندانها، مراکز حرفهآموزی و اشتغال، صنعتی، کشاورزی و خدماتی موظفند ضمن اجرای دستورهایی که از طرف رییس مؤسسه به آنان ابلاغ میشود، در روز دستکم دوبار صبح و عصر از محکومان و متهمان سرشماری و حضور و غیاب به عمل آورده و ضمن گشت، افراد مشغول به کار را تحت نظر گرفته و از هرگونه تماس آنان با افراد خارج و یا خروجشان از محوطه مؤسسه یا فرار آنان جلوگیری کنند و در صورت بروز حادثه یا مشاهده©۲۱۲© هرگونه تخلف فوری بنابر مقررات این آییننامه اقدام نموده، مراتب را به رییس زندان یا مراکز مربوط گزارش نمایند. تبصره ۱ـ شرح وظایف مربیان بر اساس ویژگیهای مؤسسه یا زندان محل خدمت و متناسب با آن، متفاوت خواهد بود و شورای برنامهریزی سازمان مکلف است در تعریف شرح وظایف مربیان تفاوتهای مؤسسهای را رعایت کند. تبصره ۲ـ اعزام و بدرقه محکومان و متهمان بهوسیله نیروهای مربی ممنوع است. در موارد اضطراری یا در مورد محکومان و متهمان زن این امر به همراهی دیگر ضابطان انجام خواهد شد. ماده ۴۳ـ متهمان و محکومان در طول اقامت در مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان و یا مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی و یا اقامت در مؤسسههای اقدامات تأمینی و تربیتی از حیث تحولات حاصله در ویژگیهای اخلاقی و مذهبی و تشخیص سلامت بدنی و روحی تحت مراقبت و بررسی متخصصان زندان یا مؤسسه مربوط قرار خواهند داشت. تبصره ـ اقدامهای مقرر در این ماده در بازداشتگاهها نیز اعمال خواهد شد. ماده ۴۴ـ به منظور توسعه و ترویج مبانی و موازین حقوق شهروندی در زندانها، بازداشتگاه ها و مؤسسههای تحت نظر سازمان، رعایت موازین حقوق اسلامی و انسانی، تسهیل روند زندانزدایی و بازسازگاری محکومان با جامعه دفتری به نام «دفتر حمایت از حقوق شهروندی() زندانیان» زیر نظر رییس سازمان و با تعداد لازم کارشناس، تشکیل میشود. وظایف این دفتر به شرح زیر است: ۱ـ مطالعه، بررسی و پیگیری موارد نقض حقوق شهروندی در زندانها، بازداشتگاهها و مراکز حرفهآموزی و اشتغال و اعلام آن به رییس سازمان؛ ۲ـ مطالعه پروندههای قضایی افراد تحت قرار و تذکر گذشت موعدهای قانونی به قاضیان ناظر و مقامهای قضایی مربوط؛ ۳ـ تهیه کتابچهای در مورد حقوق و تکالیف قانونی محکومان و متهمان و تفهیم ماهانه این حقوق و تکالیف به افراد تازهوارد؛ ۴ـ همکاری مستمر و نظاممند با هیأت نظارت بر اجرای قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی، ستاد حقوق بشر قوه قضاییه و سایر نهادهای حقوق بشری پس از هماهنگی بازرس سازمان؛©۲۱۳© ۵ ـ نظارت بر حسن اجرای این آییننامه و سایر اموری که به این دفتر به موجب قانون ارجاع میشود. تبصره ۱ـ مسؤول دفتر، از میان حقوقدانان آگاه به موازین حقوق شهروندی توسط رییس سازمان انتخاب میشود. تبصره ۲ـ مسؤول دفتر موظف است از وضعیت حقوق شهروندی مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندانها به طور ماهیانه به رییس سازمان گزارش دهد. تبصره ۳ـ گزارش سالیانه حقوق شهروندی سازمان بهوسیله مسؤول دفتر تهیه گشته از طریق رییس سازمان تسلیم رییس قوه قضاییه خواهد شد. تبصره ۴ـ در کلیه ادارههای کل استانی واحد حمایت از حقوق شهروندی زندانیان تأسیس خواهد شد.() ماده ۴۵ـ() افزون بر نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات مربوط به زندانها و مراکز حرفهآموزی و اشتغال و سایر وظایفی که به موجب دیگر مقررات بر عهده قاضیان ناظر زندان گذارده شده است، وظایف آنان با رعایت مقررات این آییننامه عبارت است از: ۱ـ اعمال نظارت بر امور محکومان از حیث پیشبرد اهداف بازپرورانه و اتخاذ تدابیر مناسب به منظور فردیسازی هر چه بیشتر کیفرها؛ ۲ـ شرکت در شورای طبقهبندی، ملاحظه پرونده شخصیت محکوم و اتخاذ تصمیم در مورد شیوه اعمال کیفر؛ ۳ـ اعلام تخلفهای آییننامهای و قانونی محکومان و متهمان به مراجع قضایی مربوط در مواردی که متضمن جرم باشد؛ ۴ـ صدور مجوز به منظور ملاقات نمایندگان سیاسی و کنسولی اتباع خارجی که در حال تحمل کیفر یا بازداشتاند؛ ۵ ـ اعطای مرخصی به محکومان با ملاحظه پیشرفتهای بازپرورانه و مقررات آییننامه؛ ۶ ـ مطالعه پرونده افراد تحت قرار بازداشت موقت یا کسب اطلاع از پرونده آنان بهوسیله دفتر حمایت از حقوق شهروندی سازمان یا طرق دیگر و اعلام مراتب گذشت مدتهای قانونی موضوع بند ط ماده ۳ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب (مصوب©۲۱۴© ۲۸/۷/۱۳۸۱)() صرفاً جهت اطلاع به مراجع یادشده؛ ۷ـ صدور مجوز قانونی به منظور ملاقات وکیلان و مشاوران حقوقی با موکلان خود؛ ۸ ـ برگزاری جلسههای هفتگی پرسش و پاسخ با محکومان یا متهمان به منظور حل مشکلات قانونی برآمده از نحوه اجرای کیفرها و پاسخگویی به مشکلات حقوقی آنان؛ ماده ۴۶ـ در هر زندان، مرکز حرفهآموزی و اشتغال، یا مؤسسه صنعتی، کشاورزی و خدماتی هر یک ماه یک بار کمیسیونی با مسؤولیت رییس زندان، مؤسسه و یا نماینده وی و با شرکت متخصصان روانشناسی، مددکاری، فرهنگی، تربیتی و در صورت لزوم کارشناس صلاحیتدار دیگر تشکیل و خلاصه دیدگاههای کمیسیون یادشده نسبت به محکوم در پرونده شخصیت او منعکس و رونوشت نظر کمیسیون برای قاضی ناظر زندان ارسال میگردد. بخش دوم ـ مقررات عمومی فصل نخست ـ پذیرش، تشخیص و طبقهبندی() ماده ۴۷ـ واحد پذیرش و تشخیص محلی است برای پذیرش، بررسی و شناخت شخصیت محکومان و متهمان که زیر نظر مسؤول مربوط انجام وظیفه مینماید. ماده ۴۸ـ پذیرش از هنگامی آغاز میگردد که متهم یا محکوم به موجب برگ رسمی به امضا و مهر مقام قضایی صادرکننده قرار یا حکم، متضمن مشخصات کامل متهم یا محکوم (شهرت ـ نام ـ نام پدر ـ سن ـ شماره شناسنامه ـ شماره ملی ـ کدپستی ـ شغل ـ نوع جرم و اتهام یا محکومیت ـ نوع و میزان مجازات ـ شماره قرار یا حکم ـ تاریخ شروع بازداشت) وسیله مأمور شناختهشده قبلی که باید کارت شناسایی رسمی ملصق به عکس خود را ارایه دهد به مراکز حرفهآموزی و اشتغال، بازداشتگاه، زندان یا سایر مراکز وابسته تحویل میگردد.() تبصره ۱ـ عدم ذکر نام و نام خانوادگی، نام پدر، نوع اتهام، شماره قرار و نیز عدم مهر و امضای مقام قضایی و قانونی موجب عدم پذیرش فرد خواهد بود() مگر در مواردیکه به©۲۱۵© ولگردی یا بیهویتی و امثال آن تصریح گردد که در این صورت زندان و مرجع قضایی بایستی به هر نحو ممکن مشخصات دقیق وی را به دست آورده و در سوابق ثبت کند. تبصره ۲ـ سازمان موظف است فهرست مقامهای صلاحیتدار قانونی را که بر اساس سایر قوانین موضوعه مجاز به معرفی متهمان یا محکومان به زندان میباشند به ادارههای کل زندانها اعلام نماید. ماده ۴۹ـ از هر محکوم به محض ورود در قسمت پذیرش و تشخیص توسط مأموران نیروی انتظامی انگشتنگاری و عکاسی به عمل میآید و پس از تنظیم دو برگ انگشتنگاری (یک برگ برای زندان و یک برگ برای ارسال به مراکز اسناد قانونی) برای تعیین پیشینه با ذکر شماره عکس محکوم به انضمام مدارک رسمی نسبت به تحویل زندانی اقدام میگردد و افزون بر شماره کلاسه دفاتر ثبت کل و ثبت قرارها و محکومیتها ذکر شماره عکس نیز در کلیه مکاتبههای مربوط بازداشتیها و محکومان الزامی است. تبصره ۱ـ هر محکوم یا متهم مکلف است هنگام ورود مشخصات صحیح و کامل، کدپستی و کد ملی خود را به واحد پذیرش اعلام نماید و در صورت ارایه مشخصات غلط بنابر مقررات این آییننامه تنبیه انضباطی خواهد شد، مسؤولان زندانها یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال مکلفاند پس از احراز هویت واقعی مراتب را به مراجع قضایی مربوط اعلام نمایند. تبصره ۲ـ محکوم یا متهم هنگام ورود باید دستکم یک نفر را معرفی نماید که در صورت بروز هرگونه اتفاقی برای وی در اسرع وقت به فرد یادشده اطلاع داده شود. ماده ۵۰ ـ در زندانها مراکز حرفهآموزی و اشتغال باید دفاتر ثبت کل حاوی نکات زیر، صفحهبندی و به امضا و مهر رییس زندان رسیده و مشخصات محکوم و متهم به محض ورود و پیش از تحویل او به زندان به شرح زیر در آن ثبت شود (ذکر هویت کامل متهم یا محکوم، شامل: نام و نام خانوادگی کنونی و پیشین، نام مستعار، لقب، نام پدر و مادر، وضع شرایط و ویژگیهای خانوادگی، جنسیت، مذهب، تابعیت، شغل، سن، وضعیت تأهل، میزان سواد، پیشینه©۲۱۶© کیفری، شماره عکس، علایم مخصوص بدنی، نوع اتهام یا محکومیت، نوع قرار یا مجازات، مدت محکومیت، تاریخ شروع بازداشت، تاریخ آزادی از زندان، شماره قرار یا حکم، مرجع صدور قرار یا حکم، نشانی دایم، شماره تلفن و شماره و محل صدور شناسنامه) صحت انطباق مشخصات یادشده با محکوم معرفی شده باید در زیر معرفینامه بهوسیله مأمور و آورنده نامه محکوم یا متهم تأیید و پس از ثبت مراتب در دفتر ثبتکل صحت آن به امضای محکوم معرفیشده در ستون آخر دفتر یادشده گواهی شود. ماده ۵۱ ـ پس از ثبت مشخصات کامل محکوم یا متهم در دفاتر (دفاتر ذکرشده در ماده۳۷) برای هر فرد به ترتیب شماره دایمی عکس پرونده تشکیل میگردد و کارت شناسایی ملصق به عکس همچنین کارت بایگانی به ترتیب حروف الفبا تهیه و در ردیف مربوط نگهداری میگردد. ماده ۵۲ ـ شماره مکاتبههای اداری درباره محکوم یا متهم به این شرح خواهد بود: متهم: (شماره ردیف، شماره عکس، بزه مورد اتهام، شماره مربوط به نوع بزه مورد اتهام در مورد محکومیت، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان). محکوم: (شماره ردیف، شماره عکس، بزه مورد اتهام، شماره مربوط به نوع بزه مورد اتهام در مورد محکومیت، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان). ماده ۵۳ ـ کلیه پروندههای محکومان و متهمان، بایستی ملصق به عکس و حاوی برگ انگشتنگاری و شرح حال و خلاصه پیشینه شخصی، خانوادگی، اجتماعی و کیفری آنها به امضای مسؤول بایگانی زندان باشد. ماده ۵۴ ـ برای هر محکوم کارت شناسایی ملصق به عکس شامل مشخصات کامل به شرح مندرج در ماده ۴۹ تهیه و در هرگونه نقل و انتقالی به عنوان معرف و مبین مشخصات محکوم مورد استناد و استفاده لازم قرار میگیرد. ماده ۵۵ ـ رییس زندان مراکز حرفهآموزی و اشتغال، یا جانشین آنها مکلف است هر روز اول وقت اداری از محکومان و متهمان تازهوارد بازدید نموده و الزام اجرای مقررات و مراعات نظم و انضباط را در محیط بازداشتگاه، مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندان به آنان تفهیم نموده و دفترچه راهنمای مقررات و حقوق وظایف آنان را میان آنها توزیع نماید. ماده ۵۶ ـ در صورت فقدان منع قانونی، هر محکوم میتواند در اسرع وقت به وسایل ممکن به یکی از نزدیکان مورد اعتماد خود اطلاع دهد که در زندان حضور یافته، نسبت به تحویل اشیا و لوازم شخصی او با حضور خود محکوم اقدام نماید، در هر نوبت صورتمجلس تحویل و تحول بایستی در دفاتر نگهبانی و انبار زندان یا بازداشتگاه و پرونده محکوم ثبت شود. ماده ۵۷ ـ هرگاه محکوم بهطور کتبی تقاضا نماید که اشیا و لوازم شخصی خود را©۲۱۷© بهوسیله پست سفارشی یا بهوسیله مطمئن دیگر برای یکی از بستگان خویش ارسال دارد نسبت به بستهبندی و لاک و مهر آن با تنظیم صورتمجلس به امضای خود محکوم و مسؤول امور نگهبانی و انباردار حاوی مشخصات و جزییات و تعداد محتویات بسته اقدام میگردد. هزینه بستهبندی و حمل آن به عهده محکوم میباشد. ماده ۵۸ ـ در صورتیکه محکوم یا متهم نتواند شخص مطمئن را برای تحویلدادن اسناد و اشیا و لوازم شخصی و قیمتی خود معرفی نماید، تعیین تکلیف و محل و نحوه سپردن و نگهداری آن در محلی غیر از مؤسسه یا زندان از قبیل صندوق امانات پستی یا یکی از بانکها و غیره موکول به تقاضای کتبی وی خواهد بود. هزینه نگهداری به عهده محکوم یا متهم است. ماده ۵۹ ـ هنگام انتقال محکوم یا متهم به زندان دیگر باید تشریفات تحویل و تحول و بستهبندی لوازم و اشیای دیگر او با تنظیم صورتمجلس و ثبت مراتب در دفاتر نگهبانی و انبار بهطور کامل انجام شده و یک نسخه از صورتمجلس به همراه وی به مؤسسه یا زندان مقصد ارسال شود. ماده ۶۰ ـ محکومان یا متهمان مجازند در مؤسسه یا زندان تنها از لوازم و اشیای شخصی زیر استفاده نمایند در غیر این صورت بنا بر نظر شورای انضباطی با آنها برخورد خواهد شد. کتاب و نشریات مجاز، خمیر دندان و مسواک غیرفلزی، جای صابون غیرفلزی، صابون و شامپو، ابر حمام، شانه غیرفلزی، دو عدد حوله کوچک، دو جفت جوراب، لباس زیر بنا به ضرورت بهداشتی، نوشتافزار (کاغذ، پاکت، مداد، خودکار) عینک طبی و لوازم بهداشتی دیگر با اجازه بهداری زندان، ناخنگیر فاقد چاقو، ماشین اصلاح دستی، رادیو یکموج باطریدار. ماده ۶۱ ـ به استثنای لوازم ذکرشده در ماده یادشده نگهداری و استفاده از اشیای دیگر موکول به پیشنهاد رییس مؤسسه یا زندان و تصویب مدیرکل استان میباشد. (این اشیا در هنگام ورود با ذکر مشخصات کامل در دو نسخه صورتجلسه شده که یک نسخه در اختیار آورنده و نسخه دیگر در پرونده محکوم یا متهم ضبط میگردد). ماده ۶۲ ـ محکوم یا متهم حق آوردن لوازم و ابزار کار از کارگاه و آموزشگاه را به داخل مؤسسه یا زندان یا بازداشتگاه ندارد. ماده ۶۳ ـ در هر مرکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان قسمتی به نام تشخیص به منظور شناخت شخصیت محکومان و متهمان و طبقهبندی آنان با استفاده از خدمات کارشناسان متخصص تشکیل میگردد که تهیه و تنظیم و نگهداری پرونده شخصیتی آنان به شرح مواد بعدی به عهده این قسمت است. ماده ۶۴ ـ محکومان حداکثر دو ماه در قسمت پذیرش و تشخیص تحت آزمایشگاههای پزشکی، روانپزشکی، آزمونهای روانشناسی و شناخت شخصیت و استعداد قرار گرفته و میزان©۲۱۸© سلامت جسمی و روانی معلومات و اطلاعات مذهبی و علمی و فنی آنان را در جهت شناخت شخصیت بررسی و تعیین میگردد. مددکاران اجتماعی طبق فرمهای تنظیمی که بر اساس موازین اسلامی از سوی سازمان تهیه میشود در مورد پیشینه زندگی تحقیقات لازم به عمل آورده گزارش کاملی از گذشته محکوم یا متهم از دوران طفولیت تا زمان تنظیم گزارش در محیطهای مختلف خانوادگی، تحصیلی، محلی، حرفهای و غیره را با اظهارنظر خود تهیه مینماید. در انقضای مدت اقامت آنان در قسمت پذیرش و تشخیص کلیه گزارشهای متخصصان در پرونده او متمرکز میشوند تا در شورای طبقهبندی مطرح شود. ماده ۶۵ ـ در هر زندان، مرکز حرفهآموزی و اشتغال یا، شورایی با ترکیب زیر به نام شورای طبقهبندی تشکیل میشود: قاضی ناظر زندان به عنوان رییس شورا رییس زندان یا مرکز مربوط به عنوان دبیر شورا، مسؤولان واحدهای قضایی، بازپروری، انتظامی، رییس اندرزگاه مربوط، یک نفر روانشناس و یک نفر مددکار که در قسمت تشخیص فعالیت مینمایند با انتخاب رییس مرکز یا زندان.() تبصره ۱ـ شورای طبقهبندی در اتخاذ تصمیمهای مربوط به محکومان یا متهمان در صورت نیاز نظر واحد حفاظت و اطلاعات را اخذ مینماید. تبصره ۲ـ در زندان یا مراکزی که دارای قاضیان ناظر متعدد باشد، انتخاب قاضی ناظر رییس شورا بر عهده دادستان است. تبصره ۳ـ در صورت عدم حضور سایر قاضیان ناظر در جلسات شورا مصوبات شورای طبقهبندی بایستی به استحضار آنان برسد. ماده ۶۶ ـ شورای طبقهبندی() در موارد زیر اتخاذ تصمیم مینماید: الف ـ تعیین و تقسیم محل استقرار محکومان و متهمان؛ ب ـ اشتغال یا عدم اشتغال به کار محکومان در مراکز اشتغال داخل و خارج از مؤسسه یا زندان؛ ج ـ اظهارنظر در زمینه احراز شرایط آزادی مشروط و عفو محکومان با رعایت مقررات©۲۱۹© مربوط. تبصره ـ نقل و انتقال محکوم یا متهم در داخل در اختیار رییس مؤسسه یا زندان میباشد. ماده ۶۷ ـ شورای طبقهبندی دستکم هفتهای یک بار تشکیل و با حضور اکثریت اعضا رسمیت مییابد، تصمیمهای شورا با اکثریت آرای قطعی قابل اجرا است در صورت لزوم به دعوت رییس مؤسسه یا زندان جلسه فوقالعاده تشکیل خواهد شد. ماده ۶۸ ـ مدیرکل استان یا رییس زندان یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال با تصویب شورای طبقهبندی و به منظور تشویق محکومان، پیشنهاد عفو یا آزادی مشروط آنها را با توجه به علاقه محکومان و پیشرفت آنان در اشتغال و رعایت مواد مربوط در این آییننامه تقدیم میدارند. تبصره ـ اشتغال به کار کلیه محکومان در صورت عدم ممنوعیت در حکم، با تصویب شورای طبقهبندی و در صورت نیاز پس از گذراندن یک دوره حرفهآموزی و آموزش، بلامانع است. ماده ۶۹ ـ محکومان حسب پیشینه، سن، جنس، تابعیت، نوع جرم، مدت مجازات وضع جسمانی و روانی، چگونگی شخصیت و استعداد و میزان تحصیلات و تخصص به یکی از قسمتهای مراکز حرفهآموزی و اشتغال، زندان یا مؤسسههای تأمینی و تربیتی معرفی میگردند. تبصره ۱ـ محکومان و متهمان زن میتوانند اطفال خود را تا سن دو سال تمام به همراه داشته باشند. رییسان و مراکز حرفهآموزی و اشتغال میتوانند در هر مؤسسه یا زندان نسبت به تفکیک و جداسازی اطفال ۲ تا ۶ سال در محل مجزا (مهد کودک) اقدام و یا نسبت به انتقال اطفال موصوف به بهزیستی یا مؤسسههای نگهداری اطفال مبادرت نمایند.() تبصره ۲ـ محکومان معرفیشده به زندان یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال که وضعیت ظاهری آنها حکایت از بیماریهای روانی و جسمانی دارد، باید پیش از پذیرش توسط پزشک معتمد مورد معاینه قرار گرفته و در صورت نیاز به مراقبتهای پزشکی و بیمارستانی، مراتب به قاضی مربوط اعلام گردد©۲۲۰©. فصل دوم ـ امور داخلی، برنامهریزی روزانه، تغذیه و بهداشت ماده ۷۰ـ در صورت امکان به محکوم یک اتاق با وسایل لازم داده میشود و هرگاه محکومان به طور دستهجمعی نگهداری شوند باید منتهای کوشش و دقت را در انتخاب افراد یک گروه از حیث تناسب سن و جهات دیگر به ویژه به هنگام خواب به عمل آورده و در شب بازدید و نظارت بیشتری درباره آنان اعمال گردد. برای محکومانی که حسب دستور مقامهای قضایی صلاحیتدار میبایست به طور جداگانه نگهداری شوند باید اتاقی با امکانات لازم در نظر گرفته شود. ماده ۷۱ـ لوازم آسایشگاه برای هر محکوم عبارت است از: تختخواب، تشک، بالش، دوتخته پتو، ملحفه برای پتو، تشک و بالش (تغییر محل این لوازم در آسایشگاه به دلخواه محکوم ممنوع است). ماده ۷۲ـ محکومان مکلفند در حفظ و نگهداری و نظافت کامل لوازم مؤسسه یا زندان مراقبتهای لازم را به عمل آورند. ماده ۷۳ـ محکومان به هیچوجه حق روشنکردن آتش و استفاده از چراغهای خوراکپزی و نگهداری نفت و بنزین و وسایل برقی و سایر مواد محترقه را در داخل مؤسسه، زندان یا بازداشتگاه ندارد. ماده ۷۴ـ برنامه روزانه مؤسسهها، زندانها و بازداشتگاهها بایستی بدون تبعیض و استثنا درباره کلیه محکومان یکسان به مورد اجرا گذارده شود. برنامه مؤسسهها، زندانها و بازداشتگاهها به شرح زیر است: اذان صبح، بیدارباش و تا طلوع آفتاب، انجام امور واجب مذهبی، استحمام، نظافت آسایشگاه، امور شخصی، طلوع آفتاب، ورزش صبحگاهی، صرف صبحانه و سپس شرکت در کلاسها یا کارگاهها، از ظهر تا ۲ بعد ازظهر انجام امور واجب مذهبی، صرف نهار و استراحت، ۲ بعداز ظهر و پس از آن شرکت در کلاسها و کارگاهها، مغرب به جایآوردن امور واجب مذهبی، شام و ساعت خاموشی. تبصره ـ در صورتیکه تلویزیون برنامه آموزشی مفیدی برای محکومان داشته باشد ریاست مؤسسه یا زندان میتواند خاموشی را تا پایان برنامه تلویزیون به تأخیر اندازد. ماده ۷۵ـ بیماران و افراد سالخورده با صدور گواهی معذوریت از طرف پزشک زندان و تأیید آن توسط مسؤول بهداری برای مدتی که در گواهی تصریح میگردد از اجرای برنامههای روزانه معاف خواهند بود. ماده ۷۶ـ در موقع امتحانها و بنا به ضرورت، برای مطالعه و به منظور تشویق محکومان©۲۲۱© با کسب اجازه کتبی از مسؤول مؤسسه یا زندان، استفاده از روشنایی با رعایت سکوت کامل بدون ایجاد مزاحمت برای دیگران مجاز میباشد. ماده ۷۷ـ پس از خاموشی باید در محوطه مؤسسه یا زندان سکوت کامل برقرار باشد. همچنین در موقع کار، تحصیل، گردش، ورزش، تفریحات سالم و انجام وظایف جاری رعایت نزاکت، ادب، احترام و متانت در گفتار، کردار و رفتار در همه جا و تمام ساعتهای شبانهروز الزامی است. ماده ۷۸ـ فریاد زدن، آواز خواندن با صدای بلند، جرّ و بحث و گفتگوهای تند که مخل امنیت مؤسسه یا زندان گردد، مشاجره و ارتکاب هر عمل فردی یا دستهجمعی که نظم و آرامش داخل مؤسسه یا زندان را مختل سازد، صحبت و اشارهکردن به هر نحوی از انحا از پنجرههای زندان با خارج به طور مطلق ممنوع است. ماده ۷۹ـ بازدید بدنی و لوازم همراه محکومان هنگام ورود و خروج به مؤسسه یا زندان و آسایشگاه به هر علتی الزامی است. ماده ۸۰ ـ متهمان و محکومان باید بر اساس موازین اسلامی تحت نظارت مربیان مسؤول امور تربیتی زندان بوده و از آنان دستکم روزی دو نوبت صبح ها پیش از شروع ورزش و شبها هنگام ورود به آسایشگاه سرشماری به عمل آید. ماده ۸۱ ـ محل کار و آسایشگاه و اشیای محکوم یا متهم بر اساس دستور رییس زندان یا جانشین او بازرسی میشود. تمرد یا مقاومت در برابر مأموران بازرسی و سرپیچی از اجرای دستورهای آنها موجب تنبیههای انضباطی متمرد خواهد شد. ماده ۸۲ ـ برای حفظ آرامش و امنیت داخل مؤسسه یا زندان و بازداشتگاه باید دستکم ماهی یکبار کلیه اماکن و لوازم و اشیای محکومان بهوسیله گروهی با انتخاب رییس مؤسسه یا زندان یا جانشین او و تحت تعلیم و نظارت آنان بازرسی شود و با تنظیم صورتمجلس گزارش کار به طور مرتب در پوشه مخصوص بازرسی مؤسسه یا زندان یا بازداشتگاه بایگانی شود. ماده ۸۳ ـ میخزدن یا نوشتن روی دیوارهای مؤسسه یا زندان یا بازداشتگاه، ترسیم و نقاشی و الصاق عکس و هرگونه نوشتهای در آسایشگاه ممنوع است مگر در موارد خاص با اجازه رییس مؤسسه یا زندان. ماده ۸۴ ـ دستزدن متهمان یا محکومان به سیمکشی و تغییر محل لوازم الکتریکی یا تعویض آن بهوسیله آنان در مؤسسه یا زندان و بازداشتگاه به کلی ممنوع است. ماده ۸۵ ـ متهم یا محکوم باید هر روز صبح پیش از خروج از آسایشگاه نسبت به نظافت اتاق و لوازم آن و مرتبکردن رختخواب خود اقدام نماید. آویزانکردن لباس و لوازم شخصی در آسایشگاه ممنوع است بدین منظور اشکافهایی مخصوص تهیه و در اختیار محکومان قرار©۲۲۲© میگیرد. ماده ۸۶ ـ استعمال دخانیات در مکانهای سقفدار به طور مطلق ممنوع است، مسؤولان مربوط در مؤسسه یا زندان مکلفند تمهیدهای لازم به منظور ترک سیگار را فراهم نمایند. ماده ۸۷ ـ متهمان و محکومان مجاز به نگهداری و همراه داشتن پول در زندان نمیباشند و به منظور رفع نیازمندیها و احتیاجهایشان، مسؤولان زندان مکلفند با استفاده از روش های قابل اجرا تمهیدهایی را فراهم نموده تا محکومان بتوانند از محل موجودی خود نسبت به خرید از فروشگاهها و تهیه سایر کالاهای مورد نیاز خود اقدام نمایند. دستورالعمل موضوع این ماده از سوی سازمان به ادارههای کل زندانها ابلاغ خواهد شد.() تبصره - در صورت کشف وجوه نقدی و اوراق بهادار چنانچه محکوم، از وجه نقد استفادههای نامشروع از قبیل قماربازی و دادن رشوه نماید، وجوه یادشده توقیف و مراتب طی گزارشی به قاضی ناظر زندان ارسال میگردد و چنانچه استفادههای نامشروع از آن به عمل نیامده باشد ضمن طرح موضوع در شورای انضباطی وجوه یادشده به حساب وی منظور گردیده و در مورد اوراق بهادار حسب مورد تصمیم قانونی اتخاذ میگردد. ماده ۸۸ ـ در صورت کشف اشیای ممنوعه چنانچه صرف نگهداری آنها جرم باشد، موضوع طی گزارشی به قاضی ناظر به منظور اتخاذ تصمیم ارسال میگردد و در غیر این صورت ضمن طرح در شورای انضباطی تا پایان مدت حبس اشیای یادشده توقیف و نگهداری و یا طی صورتجلسه تحویل خانواده محکوم میشود. ماده ۸۹ ـ مواد ذکرشده در دو ماده پیش در سه نسخه صورتجلسه شده یک نسخه نزد قاضی ناظر و یک نسخه در پرونده محکوم بایگانی و نسخه دیگر به محکوم تحویل میگردد. ماده ۹۰ـ پوشیدن لباس ویژه محکوم، برای محکومان الزامی نیست مگر به تشخیص سازمان زندانها. ماده ۹۱ ـ به تشخیص دایره مددکاری از سوی زندان سالیانه به متهمان و محکومان نیازمند به میزان مناسب لباس داده شده و نیازمندیهای بهداشتی ضروری متهمان و محکومان زن نیز تأمین میشود. تبصره ـ استفاده از بند شلوار و کمربند و نظایر آن به جز شرکت در برنامههای ورزشی که از سوی سازمان مجاز تشخیص داده میشود ممنوع میباشد. ماده ۹۲ـ برنامه غذایی متهمان و محکومان به تناسب فصلهای سال بهوسیله مدیرکل هر استان تصویب و به زندانها ابلاغ میگردد. ادارههای مالی و تدارکاتی و انبارهای زندان بر©۲۲۳© اساس برنامه تنظیمی نسبت به تأمین اعتبار و تهیه و تحویل مواد اولیه و دقت در مرغوبیت نوع آن اقدام مینمایند. تبصره ـ مدیران کل استانها میبایست با توجه به شرایط و احتیاجهای اقلیمی هر محل نسبت به تغییرات برنامه غذایی در محدوده اعتبار مصوب اقدام نمایند. ماده ۹۳ـ غذای روزانه در سه وعده به ترتیب زیر به متهمان و محکومان داده میشود. صبحانه، نهار، شام و اغذیه لازم که دارای کالری و ویتامینهای کافی باشد بر اساس برنامه های غذایی مصوب و متناسب با شرایط آب و هوا در هر محل با چای یا آب آشامیدنی سالم در اختیار محکومان گذارده میشود. در تهیه وسایل ضروری برای جلوگیری از فساد اولیه خواروبار و در تنظیف ظروف و محوطه آشپزخانه از طرف مسؤولان مربوطه اهتمام کافی و مستمر به عمل آید. تبصره ۱ـ متهمان و محکومان باید غذای خود را در صورت امکان در سالن غذاخوری زندان صرف نمایند. تبصره ۲ـ متهمان و محکومان بیمار طبق برنامه و نظریه پزشک معالج در مدتی که برای آنان تعیین شده است از غذای مخصوص بهداری استفاده خواهند نمود. ماده ۹۴ـ برنامه روزانه متهمان و محکومان و برنامه غذایی آنان در ماه مبارک رمضان از سوی سازمان اعلام خواهد شد. ماده ۹۵ـ حداقل برنامه غذایی عبارت است از: نان و پنیر و چای برای صبحانه و نهار یا شام، سبزیجات تازه یا خشک، برنج، سیبزمینی، پیاز، حبوبات، انواع لبنیات، تخممرغ و میوه فصل میباشد و در هر هفته حداقل سه بار به محکومان نهار و شام با گوشت داده میشود. تبصره ـ نوع غذا برای کلیه محکومان هر زندان یکسان طبخ و توزیع میگردد. ماده ۹۶ـ لوازم غذاخوری برای هر محکوم عبارت است از: بشقاب ـ کاسه ـ لیوان و قاشق (در صورت امکان از جنس ملامین). ماده ۹۷ـ نظافت آشپزخانه، سالن غذاخوری، شستشو و خشککردن ظروف و لوازم آنها بدون تبعیض و استثنا بر اساس برنامه مؤسسه یا زندان به عهده کلیه محکومان میباشد. ماده ۹۸ـ در داخل مؤسسه یا زندانها به اندازه احتیاج با سرمایه بنگاه تعاون، حرفهآموزی و صنایع زندانیان کشور و یا زندان، فروشگاههای لازم تأسیس و رییس مؤسسه یا زندان از نظر حفاظت و مسؤولیتی که به عهده دارد بر آنها نظارت خواهد داشت. تبصره ۱ـ تعیین اجناس و مواد مجاز برای فروش در فروشگاههای زندان با توجه به ضرورت حفظ بهداشت و امنیت داخلی با رییس زندان و نرخ آنها بر اساس قیمت عادلانه روز©۲۲۴© خواهد بود. تبصره ۲ـ اجناس و لوازم فروشگاههای زندان نباید بیش از قیمت عادلانه روز بوده و در صورت وجود اجناس تعاونی الزاماً با قیمت تعاونی فروخته میشود. تبصره ۳ـ صورت ریز مواد و اجناس موجود به نرخ عادلانه به امضای مسؤول فروشگاههای مؤسسه یا زندان در تابلویی که به همین منظور در مدخل فروشگاه نصب میگردد درج و در معرض دید مشتریان گذارده میشود. تبصره ۴ـ رییسان زندانها مکلفند نظارت کامل بر نرخ اجناس داشته باشند و چنانچه تخلفی صورت گیرد متخلفان را به مراجع مربوط معرفی مینمایند. ماده ۹۹ـ محکومان و ملاقاتکنندگان میتوانند اقلام مورد نیاز خود را از فروشگاههای داخل مؤسسه یا زندان تهیه نمایند مگر اینکه محکوم به علت تنبیه انضباطی یا دستور پزشک از این امر منع گردیده باشد. تبصره ـ فروش لوازم تجملی و مواد محرکه و دارو و وسایل برقی در فروشگاههای مؤسسه یا زندان ممنوع است. ماده ۱۰۰ ـ وضع اماکن مؤسسه یا زندان عموماً و آسایشگاه محکومان به ویژه باید بر اساس اصول بهداشتی باشد. ماده ۱۰۱ـ نظافت داخل آسایشگاه، راهروها، حیاط هواخوری، سرویسها، سالن اجتماعات، نمازخانه، کتابخانه، کارگاهها و مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی و امثال آن تحت برنامهریزی و نظارت به عهده محکومان است. اجیرکردن محکوم توسط محکومی دیگر به هر نحو ممنوع است. تبصره ـ با محکومان بیمار و سالخوردگان و کسانی که قادر به انجام کارهایی چون موضوع ماده پیش نباشند بر اساس ماده ۷۶ رفتار خواهد شد. ماده ۱۰۲ـ بهداری مؤسسه یا زندان مکلف است دستکم ماهی یکبار نسبت به تست پزشکی کلیه محکومان اقدام نماید. ماده ۱۰۳ـ تا جایی که امکانپذیر است باید ترتیبی اتخاذ شود که احتیاجهای درمانی و بهداشتی محکومان بیمار در داخل مؤسسه یا زندان تأمین شود تا به انتقال محکوم به خارج از مؤسسه یا زندان نیازی نباشد. با این همه در موارد ضروری خروج محکوم از زندان برای معالجه بایستی با تأیید بهداری زندان و اجازه رییس مؤسسه یا زندان و موافقت قاضی ناظر باشد. در موارد فوری محکومی() بیمار به دستور پزشک یا بهداری زندان و اجازه رییس مؤسسه یا زندان©۲۲۵© یا جانشین او به بیمارستان اعزام میگردد و مراتب باید در اسرع وقت به صورت کتبی به قاضی ناظر گزارش شود.() تبصره ـ قاضی ناظر و مسؤولان مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندانها موظفند وضع محکومان بیمار صعبالعلاج یا غیرقابل علاج را رسیدگی کرده، حسب مورد بر اساس مقررات قانون آیین دادرسی کیفری اقدام کنند. ماده ۱۰۴ـ هزینه درمان عوارض و بیماریهایی که ضرورت یا فوریت درمان ندارند و یا در اثر تقصیر ناشی شده است به عهده محکوم و یا مقصر است. ماده ۱۰۵ـ کلیه اماکن زندانها و اماکن وابسته باید دستکم ماهی یکبار ضدعفونی شود مگراینکه به علت ظهور حشرهها یا بروز اپیدمی و اشاعه ویروس، بیماریهای موسمی و محلی ایجاب نماید زودتر از موعد مقرر نسبت به گندزدایی لوازم مربوط و سمپاشی اتاقها در محوطه زندان اقدام شود. ماده ۱۰۶ـ در کارگاهها و اماکنی که محکومان در آن اشتغال به کار دارند پنجرهها باید به اندازه کافی وسیع باشد تا نور و هوای آزاد به مقدار کافی داخل شود و در صورت لزوم برای کار و مطالعه آنها نور مصنوعی فراهم گردد. مجاری فاضلاب همیشه باید باز باشد و در رفع عفونت و آلودگی در محوطه و مکانهای زندانها مراقبت و اقدام لازم و دائم به عمل آید. ماده ۱۰۷ـ در هر مؤسسه یا زندان باید وسایل استحمام محکومان فراهم بوده، محکوم به محض ورود به مؤسسه یا زندان استحمام نماید. ماده ۱۰۸ـ گرمابه و مستراح و دستشویی زندان باید همیشه تمیز و نظیف باشد و به اندازه کافی دوش سرد و گرم در دسترس محکومان گذاشته شود تا بتوانند با توجه به فصلهای سال در هفته یک بار استحمام نمایند. ماده ۱۰۹ـ تراشیدن موی سر محکوم الزامی نیست، ولی به لحاظ رعایت مسائل بهداشتی کوتاهکردن موی سر آنان در حد متعارف الزامی است. ماده ۱۱۰ ـ بهداری مؤسسه یا زندان مکلف است برای پیشگیری از سرایت بیماریهای واگیر مانند بیماریهای آمیزشی، سل و نظایر آن وارد عمل شده، با استفاده از همکاری و کمکهای مالی و فنی وزارتخانهها و مؤسسهها و انجمنها نسبت به تهیه محل و دارو برای©۲۲۶© درمان کامل بیماران یادشده و همچنین معتادان مواد مخدر یا الکل اقدام نماید.() ماده ۱۱۱ ـ بهداری مؤسسه یا زندان موظف است از محکوم تازهوارد معاینههای کامل پزشکی به عمل آورده، در صورت لزوم با انجام آزمایشهای تشخیص طبی برنامهریزی و حسب مورد نسبت به درمان یا معرفی وی به مراکز مربوط اقدام نماید کلیه اقدامهای پزشکی باید در پرونده محکوم درج گردد. ماده ۱۱۲ ـ هرگاه محکومی تازهوارد نسخه یا دارویی همراه داشته باشد اخذ و در اختیار بهداری زندان قرار میگیرد تا به تجویز پزشک به او داده شود و هرگاه دارو جنبه حیاتی برای وی دارد بایستی فوراً پس از معاینه و تجویز پزشک در اختیار وی قرار گیرد. ماده ۱۱۳ـ محکوم به محض احساس کسالت جریان را به مسؤول امور نگهبانی زندان اطلاع داده و با اخذ معرفینامه به بهداری مؤسسه یا زندان اعزام و دارو و دستورهای لازم پزشکی را دریافت میدارد. ماده ۱۱۴ـ محکوم باید در حضور پزشک یا پزشکیار و یا سایر مسؤولان داروی مورد احتیاج را مصرف نماید. نگهداری دارو در آسایشگاه جز به هنگام ضرورت، ممنوع است. تبصره ـ تشخیص هنگام ضرورت به عهده پزشک زندان یا مؤسسهی محل گذران محکومیت میباشد. ماده ۱۱۵ـ با تشخیص پزشک بهداری مؤسسه یا زندان در صورت ضرورت، محکوم بیمار©۲۲۷© در بیمارستان زندان بستری خواهد شد گواهی تشخیص ضرورت باید بهطور کتبی در پرونده بیمار قید گردد. ماده ۱۱۶ـ محکومان مبتلا به بیماریهای روانی، واگیر و پرخطر باید با لحاظ نظر پزشک متخصص و نیز سیاستهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به صورت مجزا نگهداری و معالجه شوند.() تبصره ـ افزون بر بیماریهای روانی در صورتیکه بیماری شخص جزء بیماریهای خاص باشد رییس زندان مکلف است پیشنهاد عفو او را با رعایت سایر قوانین با قاضی ناظر، یا کمیسیون عفو و بخشودگی تسلیم نماید. ماده ۱۱۷ـ سازمان میتواند در صورت لزوم نسبت به بیمه درمانی محکومان و یا انعقاد قرارداد با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اقدام نماید. ماده ۱۱۸ـ معاینه و در صورت نیاز معالجه محکومان بیمار به عهده اداره زندان یا مراکز حرفهآموزی و اشتغال است. تبصره ـ در صورت نیاز محکومان بیبضاعت، به دندان مصنوعی، عصا، اعضای مصنوعی، صندلی چرخدار و عینک انجمن حمایت از زندانیان مکلف به تأمین آن میباشد. ماده ۱۱۹ـ تمارض محکومان به تشخیص پزشک زندان موجب تنبیه انضباطی خواهد بود. ماده ۱۲۰ـ رییس بهداری زندان موظف است همهروزه اول وقت از کلیه محکومان بیمار که در بیمارستان زندان بستری هستند عیادت نماید و پس از پرسش از وضعیت آنان و حصول اطمینان از حسن مراقبت پزشکان و پرستاران نسبت به معالجه و تغذیه صحیح بیماران نظارت کامل و مستمری به عمل آورد. تبصره ـ رییس بهداری هر زندان باید پزشک باشد و در مراکزی که این امکان وجود ندارد، فرد مطلع و آشنا به مسائل پزشکی عهدهدار این مسؤولیت خواهد بود. ماده ۱۲۱ـ در صورت فوت محکوم، رییس زندان مکلف است مراتب را فوری به پزشک قانونی، قاضی ناظر و مرجع قضایی محل اعلام داشته، پس از صدور مجوز از سوی مرجع قضایی مربوط جنازه را حسب مورد به بستگان او تحویل داده یا پس از تشییع، دفن نموده و وجوه و لوازم شخصی او با نظر قاضی ناظر بر اساس صورتمجلس و رعایت نکات لازم به ورثه قانونی وی تحویل و رسید اخذ گردد. هرگاه متوفی بدون وارث باشد باید در اسرع وقت با نظر©۲۲۸© مقام قضایی صلاحیتدار نسبت به تعیین تکلیف لوازم شخصی او در زندان اقدام شود و در صورت امکان تجهیز متوفی با اذن اولیا باشد. فصل سوم ـ اشتغال و حرفهآموزی() ماده ۱۲۲ـ سازمان به منظور توسعه برنامههای بازپرورانه، کاهش آسیبها و نارساییهای نظام زندان، کمک به رفع مشکلات مادی و معنوی محکومان و خانواده آنان و نیل به خودکفایی باید از محل درآمدهای بنگاه تعاون و حرفهآموزی، جذب کمکهای مردمی و مؤسسههای خیریه یا درآمد حاصل از مؤسسههای صنعتی، کشاورزی، خدماتی و فرهنگی تحت نظارت و بودجه مصوب اعتبار لازم را به منظور حرفه آموزی و اشتغال محکومان تأمین و هزینه نماید.() ماده ۱۲۳ـ سازمان میتواند در جهت ایجاد اشتغال برای محکومان داوطلب کار با استفاده از امکانات سازمان و یا کمکهای دولتی و یا از رهگذر دریافت وام یا با مشارکت بانکها و نهادهای دولتی، تعاونیها و یا بخش خصوصی اقدام نماید. ماده ۱۲۴ـ محکومان و متهمان داوطلب پس از آزمایش های لازم و تشخیص استعداد و ذوق و تخصص آنها با کسب نظر شورای طبقهبندی و رعایت مقررات این آییننامه در کارگاههای داخل زندان، مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی خارج از زندان بکار گمارده میشوند. تبصره ۱ـ اعزام محکومان داوطلب کار به محیطهای اشتغال داخل یا خارج از زندان از اختیارات ذاتی رییسان زندانها و سایر مراکز وابسته به سازمان بوده و آنان میتوانند رأساً بدان اقدام نمایند. این اقدام نیاز به اخذ تأمین ندارد. تبصره ۲ـ شورای طبقهبندی یا مقامات قضایی صالح میتوانند به منظور بازگشت زندانیانی که برای اشتغال، حرفهآموزی یا مرخصی به مکانهای خارج از زندان اعزام میشوند وثیقه و یا تعهد مناسبی در قالب قراردادهای مدنی یا تأمینهای مذکور در مقررات آیین دادرسی کیفری را از محکومان، متهمان و یا اشخاص ثالث معرفی شده از سوی ایشان اخذ نمایند. در این صورت ادارات ثبت محل مکلفند نسبت به بازداشت وثیقه مدنی ارسالی از شورای طبقهبندی اقدام لازم را معمول دارند©۲۲۹©. ماده ۱۲۵ـ تقاضاهای مرخصی واصله به این شورا باید حداکثر ظرف مدت سه روز رسیدگی شوند.() ماده ۱۲۶ـ محکومان و متهمان باید به حرفههایی که مستلزم دیدن دورههای تعلیماتی برای کسب مهارت و تخصص میباشد و از طرف سازمان ابلاغ میشود بکار گمارده شوند تا در طول زمان بتوانند با طی مراحل مختلف آموزشی به اخذ گواهینامه مهارت فنی در رشته مخصوص نائل گردند. تبصره ـ سازمان مکلف است این قبیل حرفهآموزان را نزد شرکتهای بیمه در قبال حوادث ناشی از کار، بیمه نماید. ماده ۱۲۷ـ محکومان و متهمان میتوانند با موافقت رییس زندان در ساعتهای بیکاری و فراغت در آسایشگاه خود به کارهای دستی اشتغال داشته باشند. مواد اولیه این نوع کارها بهطور انحصاری بهوسیله فروشگاه مرکز یا زندان در اختیار آنان گذاشته میشود. تبصره ۱ـ هرگاه محکوم نتواند با سرمایه خود اقدام به تهیه مواد اولیه و لوازم مربوطه نماید، این مواد و لوازم بهوسیله زندان یا انجمن حمایت زندانیان تهیه و در اختیار وی گذارده خواهد شد. در این صورت پس از کسر هزینه تهیه لوازم اولیه یک چهارم از سود حاصله به عنوان سهم سرمایه برداشت و به حساب صندوق مرکز یا زندان یا انجمن حمایت از محکومان واریز و بقیه به حساب محکوم منظور میگردد. تبصره ۲ـ محکوم مجاز است کار دستی خود را پس از قیمتگذاری توسط زندان و با استفاده از نظر خبره به هرنحو که خود میداند به مؤسسه یا زندان یا به اشخاص دیگر واگذار یا به فروش برساند. در صورت فروش یا واگذاری به غیر قیمت فروش نباید از قیمت تعیینشده توسط زندان کمتر باشد. ماده ۱۲۸ـ ساعتهای کار و استراحت محکومان در مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی داخل و خارج از زندان با توجه به موقعیت محل و نوع و کیفیت کار و با رعایت فصل دوم از بخش دو این آییننامه از طرف رییس کارگاه یا مؤسسه مربوط با هماهنگی رییس زندان تعیین و به مورد اجرا گذاشته میشود. ماده ۱۲۹ـ مزد روزانه محکومان به تناسب درجه مهارت و کاردانی هریک از آنان و میزان و نوع کاری که انجام میدهند به صورت کارمزدی بهوسیله مدیرکل استان تعیین میشود. ماده ۱۳۰ـ مزد ماهیانه کار محکوم به شرح زیر تقسیم میگردد: ۱ـ پنجاه درصد (۵۰%) به حساب بانکی سرپرست موقت عائله تحت تکفل محکوم واریز©۲۳۰© میگردد. ۲ـ بیست و پنج درصد (۲۵%) به حساب محکوم واریز میشود که در موقع آزادی به او پرداخت گردد. ۳ـ بیست درصد (۲۰%) به حساب خود محکوم برای مخارج ضروری پرداخت میشود؛ ۴ـ پنج درصد (۵%) برای جبران خسارت و حوادث ناشی از کار بر اساس قرارداد میان سازمان و محکومان شاغل اختصاص داده خواهد شد. تبصره ـ در صورتیکه محکوم فاقد عائله تحت تکفل باشد مبلغ ۵۰% دستمزد ذکر شده در بند (۱) نیز به حساب خود وی واریز میگردد. ماده ۱۳۱ـ به هنگام انتقال محکوم به زندان یا مؤسسه دیگر در اسرع وقت کلیه مطالبات او پس از تسویه حساب کامل به محل مؤسسه یا زندان جدید حواله و منتقل میشود. ماده ۱۳۲ـ مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی مکلفند: الف ـ در صورت بروز حوادث ناشی از کار هزینه خسارت وارده به محکومان را از محل پنج درصد (۵%) موضوع بند ۴ ماده ۱۳۰ پرداخت نمایند؛ ب ـ کلیه مقررات ایمنی، حفاظتی، بهداشتی را بر اساس ضوابط قانونی رعایت نمایند؛ ج ـ دفاتر رسمی قانونی مالی متناسب با اصول سیستم حسابداری استاندارد و پذیرفتهشده جامعه حسابداران رسمی تنظیم نمایند؛ تبصره ۱ ـ پرداخت موجودی حساب پسانداز هنگام آزادی به شرط آنکه منع قانونی نداشته باشد پس از تسویه حساب کلیه قسمتهای زندان بلامانع است. تبصره ۲ ـ در صورت رایانهای شدن واحد مربوط مندرجات دفاتر یادشده به رایانه منتقل خواهد شد. ماده ۱۳۳ـ نحوه اداره کارگاهها و مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی به شرح زیر خواهد بود: الف ـ مسؤولیت اداره امور کارگاهها و مؤسسههای صنعتی، کشاورزی و خدماتی از حیث نوع و میزان تولید، کیفیت و کمیت کار، خرید و فروش و معاملات و انعقاد و انجام قراردادها و مسایل فنی و تخصصی و سایر موارد از این قبیل برعهده مدیریت کارگاه یا مؤسسهها میباشد. ب ـ مسؤولیت امور انتظامی و امنیتی و در اختیار قراردادن کارگران، نحوه و کیفیت اعزام آنان به کارگاه و نیازهای فرهنگی، بهداشتی محکومان بر عهده سازمان میباشد. ماده ۱۳۴ـ استفاده از محکومان در امور نگهبانی و انتظامی و اداری مؤسسه یا زندان و دیگر دستگاهها ممنوع است. ماده ۱۳۵ـ انجام امور خدماتی داخل بندها و اندرزگاهها و مؤسسههای صنعتی، خدماتی و©۲۳۱© کشاورزی و همچنین کارگاهها بهطور نوبتی بدون تبعیض توسط محکومان انجام میگیرد. تبصره ـ اگر محکوم بدون عذر موجه از انجام وظایف محوله در داخل زندان و مؤسسههای وابسته خودداری نماید کوتاهی وی تخلف به شماره آمده، به تشخیص شورای انضباطی تنبیه خواهد شد. فصل چهارم ـ برنامههای بازپرورانه ماده ۱۳۶ـ به منظور سوادآموزی، ارتقای سطح معلومات و جلوگیری از اتلاف وقت محکومان و همچنین تقویت اراده و پرورش فکر و استعدادهای نهفته آنان در کلیه مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندانها از رهگذر وزارتخانههای مربوط و مؤسسههای آموزشی، علمی و فنی، حرفهای و دولتی یا وابسته به دولت و یا سازمانهای خیریه و نهضت سوادآموزی و با همکاری آنان، تحت نظر واحدهای مربوط در مؤسسه یا زندان، آموزش فنی، حرفهای و مذهبی داده میشود. ماده ۱۳۷ـ محکومان در مدت اقامت خود در مؤسسه یا زندان با توجه به مدت محکومیتشان و کیفیت و نوع برنامههای آموزش علمی، دینی و فنی، حرفهای پیشبینی شده در زندانها به فراگیری سواد و ادامه تحصیلات علمی، دینی و حرفهای اشتغال خواهند داشت. تبصره ـ شرکت افراد بیسواد کمتر از شصت سال در کلاسهای سوادآموزی اجباری است، عدم شرکت در کلاسهای یادشده میتواند موجب محرومیت از امتیازها گردد. ماده ۱۳۸ـ تدریس در آموزشگاههای علمی و فنی حرفهای زندانها با همکاری وزارتخانهها و سازمانها و مؤسسههای آموزش عالی و فنی حرفهای بهوسیله مربیان علمی و فنی حرفهای و بر اساس برنامه تنظیمی توسط واحدهای مربوط در مؤسسه یا زندان انجام میگردد. ماده ۱۳۹ـ آزمون سالیانه باید بر اساس برنامه رسمی دستگاههای مربوط در داخل زندانها به عمل آید و به محصل هر کلاس گواهینامه رسمی بدون اشاره به محکوم بودن او با انجام تشریفات خاص که جنبه تشویق به تحصیل داشته باشد اعطا میگردد. ماده ۱۴۰ـ به منظور کمک به بازسازگاری اجتماعی محکومان و جذب کامل آنها در محیط اجتماعی، سازمان مکلف است وسایل تحصیلی ابتدایی، راهنمایی، متوسطه و عالی و دورههای تخصصی، علمی و فنی حرفهای را برای علاقهمندان به ادامه تحصیل با اجرای برنامههای عادی یا مکاتبهای و رعایت مقررات مربوط بهوسیله وزارتخانهها و مؤسسههای مربوط و با همکاری آنان در داخل مؤسسه یا زندان فراهم نماید. ماده ۱۴۱ـ پرداخت هزینههای مربوط به تحصیلات عالی از رهگذر برنامههای عادی یا مکاتبهای با خود محکوم است سازمان مکلف است به هزینه محکوم کتابها و وسایل لازم را©۲۳۲© تهیه کرده، در اختیار او قرار دهد. تبصره ـ در صورتیکه محکوم به جهت عدم بضاعت قادر به پرداخت هزینههای ذکر شده در این ماده نباشد پرداخت هزینهها بهوسیله انجمن حمایت از زندانیان صورت میگیرد. ماده ۱۴۲ـ امتحانهای نهایی ابتدایی، راهنمایی، متوسطه و عالی با نظارت مستقیم وزارتخانهها و مؤسسههای مربوط در داخل مؤسسه یا زندان انجام میشود. ماده ۱۴۳ـ محکوم با موافقت رییس زندان به عنوان فعالیت های فردی و ممتاز افزون بر اجرای برنامههای تحصیلی میتواند مطالعات دانشگاهی، فنی، حرفهای و تحقیقاتی خود را شخصاً در مؤسسه یا زندان انجام دهد و وسایل و لوازم مورد نیاز خود را با رعایت مقررات داخلی مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندانها به هزینه شخصی خود و در صورت امکان به هزینه دولت بهوسیله مسؤولان برنامههای آموزشی زندان تدارک نماید. ماده ۱۴۴ ـ هر مؤسسه یا زندان با جلب کمک و همکاری وزارتخانهها، سازمانها و نهادها، کتابخانه مجهزی با توجه به تعداد محکومان تأسیس کرده و کتابهای علمی، مذهبی، اخلاقی و فنی در حد نیاز برای مطالعه محکومان تهیه مینماید. محکومان میتوانند در ساعات مقرر در کتابخانه به مطالعه پرداخته و با اجازه مسؤولان کتابخانهها از کتابخانه کتاب به امانت گرفته، سپس با رعایت نظافت کامل و بدون عیب و نقص آن را به کتابخانه مسترد نمایند. ماده ۱۴۵ـ هر محکومی که نسبت به حفظ نظافت و یا بازگرداندن بهموقع کتاب به کتابخانه مسامحه نماید با نظر مسؤول کتابخانه و موافقت رییس زندان باید غرامت مربوط را عهدهدار گردد. ماده ۱۴۶ـ استفاده از مجلهها و روزنامههای مجاز در داخل مؤسسه یا زندان مانعی ندارد. ماده ۱۴۷ـ با جلب و همکاری نهادهای مربوط در مؤسسه یا زندان وسایل آموزشی سمعی و بصری لازم برای محکومان تدارک و تأمین میگردد. ماده ۱۴۸ـ هنگام پذیرش محکوم دین رسمی او در برگه پرسشنامه درج و بهمنظور تقویت و تحکیم مبانی دینی محکومان و اجرای آداب و مراسم دینی آنان با جلب کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بهوسیله مسؤولان مربوط در زندان (در محل) تسهیلات لازم بهمنظور انجام امور واجب مذهبی آنها فراهم میگردد. ماده ۱۴۹ـ هر محکومی که دارای یکی از ادیان رسمی کشور باشد میتواند در آسایشگاه عمومی یا انفرادی خود یک جلد کتاب آسمانی، کتاب دعا، سجاده و مهر نماز برای اجرای امور واجب مذهب خود نگهداری نماید. ماده ۱۵۰ ـ هر محکومی که دارای یکی از ادیان رسمی کشور است در صورت لزوم میتواند تقاضا نماید تا پس از موافقت رییس زندان نماینده مذهبی او در مؤسسه یا زندان حضور©۲۳۳© یافته در اجرای آداب و مسائل مذهبی او را راهنمایی و ارشاد نماید. ماده ۱۵۱ـ در هر زندان در صورت امکان وسایل و امکانات ورزشی و تربیت بدنی از قبیل کادر مربیان ورزشی و تدارک سالن سرپوشیده و زمین و وسایل لازم برای ورزشهای فردی و گروهی فراهم میگردد. ماده ۱۵۲ـ به منظور سلامت جسم و روح محکومان، اجرای برنامههای ورزش صبحگاهی در زندانها برای محکومانی که قادر به انجام ورزش میباشند، اجباری است و بنابر برنامهای که برای آنان تنظیم میشود باید دستکم روزانه نیم ساعت در هوای آزاد ورزش نمایند. ماده ۱۵۳ـ محکوم میتواند به پیشنهاد رییس زندان، موافقت مدیرکل زندانهای استان مربوط و قاضی ناظر با اجرای تشریفات قانونی و انتظامی در مسابقههای ورزشی و فعالیتهای فرهنگی و مذهبی خارج از زندان شرکت نماید. تبصره ـ شرکت در مسابقههای خارج از کشور افزون بر رعایت مفاد ذکرشده مشمول مقررات خاص خود نیز میباشد. ماده ۱۵۴ ـ به منظور پرورش افکار و استعدادهای هنری و ارتقای سطح معلومات محکومان به پیشنهاد معاونت بازپروری، موافقت رییس زندان و با جلب کمک و همکاریهای وزارتخانهها، نهادها و سازمانهای مربوط، در زندانها برنامههای نمایش ماهانه ترتیب داده میشود. محکومانی در نمایشهای ماهانه شرکت خواهند کرد که رییس زندان از طرز کار و رفتار آنان رضایت داشته و صلاحیت اخلاقی آنها را شورای طبقهبندی تأیید نماید. همچنین به منظور پرورش روح و جسم محکومان با پیشنهاد رییس زندان و موافقت مدیرکل و قاضی ناظر، محکومانی که دارای حسن رفتار بوده و مقررات مؤسسه یا زندان را کاملاً اجرا مینمایند، دستکم ماهی یک بار به نمایشگاهها یا تفریحگاههای عمومی شهر که از سوی مؤسسه یا زندان به این کار اختصاص داده شده اعزام خواهند شد. بدیهی است حفاظت از محکومان در چنین مواردی با رعایت مفاد این آییننامه به عهده مأموران انتظامی زندان خواهد بود و در صورت لزوم از سایر نیروهای انتظامی محل استفاده خواهد شد. ماده ۱۵۵ ـ نمایش فیلمهای آموزنده و اخلاقی تحت نظر معاونت بازپروری در مؤسسه یا زندان با جلب کمک و همکاری ادارهها و سازمانهای مربوط با رعایت ماده پیش مانعی ندارد. ماده ۱۵۶ـ محکومان میتوانند در ساعتهای فراغت خود با رعایت نظم و ترتیب بر اساس برنامه تنظیمی از برنامههای رادیو و تلویزیون استفاده نمایند. ماده ۱۵۷ـ متهمان واجد صلاحیت میتوانند با صلاحدید مسؤولان زندان از برنامه های بازپرورانه استفاده نمایند مگر اینکه بهلحاظ عدمشایستگی اخلاقی و نوع و اهمیت جرم ارتکابی©۲۳۴© و یا دستور قضایی، اجتماع آنان با سایر متهمان و محکومان به مصلحت نباشد. ماده ۱۵۸ـ از تاریخ تصویب این آییننامه معاونت بازپروری سازمان بهوسیلهی واحدهای بازپروری درون مؤسسهها و زندانها، مکلف است کلیه اقدامهای بازپرورانه مقرر در این فصل اعم از آموزشی، حرفه آموزی، مذهبی و مانند آنها را با توجه به تأثیر آنها در بازسازگاری محکومان و کاهش تکرار بزه مورد ارزیابی ماهانه و سالانه قرار دهد و در صورت نافایدهمندی هر یک از این برنامهها، باید برنامههای بازپرورانه هدفمند که اجرای آن کاهش میزان تکرار بزه را در پی داشته باشد، تهیه، تدوین و اجرا گردد رونوشت گزارشهای ارزیابی ماهانه و سالانه به استحضار رییس سازمان خواهد رسید. تبصره ـ بیتوجهی به مقررات این ماده تخلف به شمار آمده، موجب پیگرد در هیأت های رسیدگی به تخلفهای اداری است. ماده ۱۵۹ـ محکومان میتوانند از اخبار کشور بهوسیله وسایل ارتباط جمعی مجاز در داخل مؤسسه یا زندان مانند رادیو، تلویزیون و دستکم یک روزنامه کثیرالانتشار اطلاع حاصل نمایند. ماده ۱۶۰ـ در صورت امکان در هر زندان میبایست زیر نظر واحد بازپروری نشریه ماهانه منتشر و اطلاعات مربوط به فعالیتهای بازپرورانه و مقررات انتظامی مؤسسه یا زندان با درج مقالههایی که بهوسیله مربیان یا محکومان تهیه میشود در آن منعکس گردد. محکوم حق ندارد در ضمن مقالههای خود کمکهای مادی یا انجام خدمتی را از مردم طلب نماید و مطالب مندرج در نشریه زندان باید صرفاً واجد جنبههای اخلاقی، تربیتی، ادبی، علمی، تفریحی، هنری و سرگرمکننده باشد. ماده ۱۶۱ـ اجازه بازدید از زندان به دستور کتبی مدیرکل زندانها یا مقامهای قضایی صلاحیتدار افزون بر مقامهای رسمی کشور تنها به کسانی داده میشود که در رشتههای مربوط به علوم مذهبی، اجتماعی، اخلاقی، تربیتی، کیفرشناسی، جزایی و علوم اداره زندانها تدریس یا تحقیق مینمایند یا آنهایی که در انجمنهای خیریه به فعالیتهای مذهبی، اجتماعی و اصلاح محکومان عضویت دارند. ماده ۱۶۲ـ مقامهای مجاز برای ورود به زندانها و مؤسسههای تأمینی و تربیتی عبارتند از: رییس قوه قضاییه و معاونان وی، رییس دیوانعالی کشور، دادستان کل کشور، وزیر دادگستری، دادستان انتظامی قضات، رییس سازمان و معاونان او، مدیران کل سازمان، بازرسان اعزامی رییس قوه قضاییه، مأموران دفاتر بازرسی و حفاظت اطلاعات سازمان، بازرسان سازمان بازرسی کل کشور بر اساس ابلاغ صادرشده، مسؤول دفتر حمایت از حقوق شهروندی سازمان و مسؤولان واحدهای استانی این دفتر در حوزهی استان محل خدمت، رییسان دادگستری، قاضیان©۲۳۵© ناظر زندان، دادستان و معاونان وی و قاضیان دادگاهها و دادسراها در مورد پروندههای مطرح شده نزد آنان و همچنین رییسان سازمان قضایی نیروهای مسلح، دادستان و معاونان وی در مورد متهمان و محکومان مربوط به این سازمان. تبصره ۱ـ اشخاص زیر با اطلاع و اجازه رییس زندان و رعایت سایر مقررات این آییننامه در حدود وظایف و شغل خود و در صورت نیاز میتوانند وارد مؤسسه یا زندان شوند: مدیرعامل، رییس هیأتمدیره، کارکنان و مددکاران انجمن حمایتاز زندانیان شهرستان محل. تبصره ۲ـ ورود و خروج نیروهای اطلاعاتی وزارت اطلاعات به منظور انجام امور محولشده پس از معرفی و هماهنگی لازم با سازمان تنها در حدود قانون و مقررات تشکیل وزارت اطلاعات خواهد بود. تبصره ۳ـ ورود مأموران با سلاح گرم یا سرد به پوسته داخلی مؤسسهها، زندانها، بندها و اندرزگاهها به استثنای موارد بحرانی بر اساس دستور ممنوع است و تخلف از آن حسب مورد موجب تعقیب قانونی خواهد بود. ماده ۱۶۳ـ عکسبرداری، رد و بدل کردن اشیا، نامه، حمل ضبط صوت، دوربین عکاسی، مواد ممنوعه و نظایر این اعمال برای بازدیدکنندگان در مواقع بازدید ممنوع میباشد. ماده ۱۶۴ـ بازدیدکنندگان باید از پیش اجازه مخصوص به امضای رییس مؤسسه یا زندان را اخذ نموده، و به هنگام ورود برگ شناسایی و اجازه کتبی خود را به مسؤول امور نگهبانی زندان ارایه دهند، ساعت ورود و مشخصات کامل و علت بازدید و ساعت خروج آنها باید در دفتر مخصوص بازدیدکنندگان ثبت گردد. هرگاه بازدیدکننده دیدگاههایی اصلاحی یا انتقادی داشته باشد نتیجه مشاهدهها و استنباطهای خود را در دفتر یادشده منعکس مینماید در این صورت مراتب باید بهوسیله اداره کل به سازمان گزارش شود تا از اینگونه همکاریها و راهنماییها در بهبود وضع مؤسسهها و زندانها حداکثر استفاده به عمل آید. ماده ۱۶۵ـ تهیه فیلم و خبر و انتشار شرح احوال و عکس محکومان بهطوری که باعث شناسایی، هتک حیثیت و رسوایی آنان نشود و یا خود بهطور کتبی به آنها رضایت دهند با اجازه معاونت بازپروری سازمان مجاز خواهد بود. ماده ۱۶۶ـ انجام عقد نکاح و طلاق و تنظیم هرگونه سند معامله و قرارداد یا تعهدی که یک طرف آن محکوم باشد بایستی با اجازه مقام قضایی مربوط یا قاضی ناظر زندان انجام و در صورت لزوم در مؤسسه یا زندان بهوسیله یکی از سردفتران اسناد رسمی با شرایط عادلانهتر از سایر دفترهای اسناد رسمی انجام پذیرد تا موجب تضییع حقوق محکوم یا اشخاص حقیقی و حقوقی دیگر نشود©۲۳۶©. فصل پنجم - تخلفها و تنبیههای درون مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندانها ماده ۱۶۷ـ اعتراض، شکایت و تقاضای ملاقات به صورت دستهجمعی و اعتصاب محکومان و متهمان بهکلی ممنوع است ولی هر محکوم میتواند بهطور شفاهی یا کتبی تقاضای ملاقات با قاضی ناظر زندان یا رییس مؤسسه یا زندان را بنماید و اگر شکایت یا اعتراضی دارد آنرا در صندوقهای مربوط بیندازد، به همین منظور صندوقهایی در محلهای مناسب نصب گشته، دستکم هفتهای یک بار توسط قاضی ناظر تخلیه و مورد بررسی قرار خواهد گرفت. تبصره ـ به گزارشهای نامربوط به مؤسسه یا زندان، یا بدون امضا و مشخصات نویسنده ترتیب اثر داده نخواهد شد. ماده ۱۶۸ ـ هر محکوم باید به محض اطلاع از وقوع حوادث و پیشامدهای سوء احتمالی و اعمالی که تحقق آن مخل نظم داخلی مؤسسه یا زندان میگردد، مراتب را فوری به مسؤول امور نگهبانی یا به هر یک از مقامهای مسؤول زندان گزارش دهد. ماده ۱۶۹ـ تندخویی، دشنام، ادای الفاظ رکیک یا تنبیه بدنی متهمان و محکومان و اعمال تنبیههای خشن، مشقتبار و موهن در مؤسسهها و زندانها به کلی ممنوع است. ماده ۱۷۰ـ مقید نمودن محکوم و متهم به دستبند به منظور کنترل و جلوگیری از خودزنی، ایذا و آزار دیگران، ایراد خسارت به اموال و ممانعت از فرار وی به هنگام اعزام و بدرقه برابر نظریه رییس مؤسسه یا زندان و در غیاب وی بالاترین مقام مسؤول در مؤسسه یا زندان مجاز میباشد. ماده ۱۷۱ـ در هنگام شورش محکومان یا متهمان، کارکنان مؤسسهها و زندانها نهایت تلاش خود را در برقراری آرامش و جلوگیری از بروز خونریزی یا ایراد خسارت به افراد و اموال خواهند نمود و در صورت لزوم از مقام های انتظامی محل استمداد نموده، جلوی گسترش شورش را میگیرند و متخلفان را حسب مورد به دستگاه قضایی و شورای انضباطی، مؤسسه یا زندان معرفی خواهند کرد. ماده ۱۷۲ـ کلیه محکومان و متهمان مکلف به حسنرفتار و سلوک با یکدیگر و اطاعت از دستورهای مأموران مؤسسه یا زندان و رعایت کلیه مقررات داخلی زندان هستند و در صورت تخلف حسب مورد در شورای انضباطی مطرح و تصمیمهای اتخاذی درباره آنها اجرا خواهد شد. ماده ۱۷۳ـ هر گاه محکومان یا متهمان با یکدیگر اختلافی داشته باشند بایستی موضوع را به اطلاع مربی تربیتی بند رسانده تا رییس اندرزگاه را در جریان امر قرار دهد و رییس اندرزگاه موظف است به شیوهای مقتضی رفع اختلاف نماید و هرگاه موفق به حل اختلاف نشود جریان را©۲۳۷© به رییس مؤسسه یا زندان گزارش خواهد کرد تا رییس مؤسسه یا زندان حسب مورد اقدام لازم را به عمل آورد. تبصره ـ زد و خورد در زندان، خودزنی، اقدام به خودکشی یا تهدید به انجام آن و هر نوع عملی که بنابر مقررات خلاف محسوب میشود، ممنوع بوده، متخلف بر اساس نظر شورای انضباطی تنبیه و حسب مورد به مراجع قضایی معرفی خواهد شد. ماده ۱۷۴ـ به منظور رسیدگی به تخلفهای محکومان و متهمان شورای انضباطی با ترکیب اعضای زیر تشکیل میگردد: مسؤولان واحدهای قضایی، بازپروری، حفاظت اطلاعات، رییس اندرزگاه مربوط و یک نفر مددکار با انتخاب رییس زندان، تصمیمهای اتخاذی با اکثریت آرا قابل اجراست. ماده ۱۷۵ـ تنبیههای انضباطی عبارتند از: ۱ـ محرومیت از ملاقات حداکثر سه نوبت. ۲ـ محرومیت از مرخصی تا ۳ ماه. ۳ ـ عدم پیشنهاد عفو و آزادی مشروط حداکثر تا ۶ ماه. ۴ـ نگهداری در واحدهای تکنفره حداکثر تا بیست روز.() تبصره ۱ـ اعمال از هر یک از تنبیههای ذکرشده بهطور مستقیم از سوی شورای انضباطی امکانپذیر بوده و بیش از آن موکول به موافقت قاضی ناظر میباشد. تبصره ۲ـ رییس زندان و در غیاب وی بالاترین مقام مسؤول در مؤسسه یا زندان میتواند خارج از وقت اداری و یا در ایام تعطیل نسبت به معرفی محکومانی که در نظم اخلال نمودهاند به واحدهای تکنفره تا آغاز وقت اداری اقدام نموده مراتب را به منظور اتخاذ تصمیم مناسب به شورای انضباطی منعکس نماید. ماده ۱۷۶ـ شورای انضباطی پس از اتخاذ تصمیم میتواند تنبیههای مقررشده را به اکثریت آرا به طور کلی یا جزئی به مدت شش ماه تعلیق نماید هرگاه در این مدت محکوم مرتکب تخلف یا جرمی نشود تنبیههای ذکر شده اجرا نمیگردد. در غیر این صورت افزون بر مجازات تخلف یا جرم ارتکابی اخیر، تنبیههای مقررشده در شورای انضباطی نیز به مورد اجرا©۲۳۸© گذارده خواهد شد. ماده ۱۷۷ـ آرای شورای انضباطی در مورد تنبیه محکومان یا متهمان به دستور رییس زندان یا جانشین او اجرا و صورتمجلس حاکی از ذکر نوع تنبیه و اجرای آن تنظیم و در پرونده محکوم درج و بایگانی میگردد. هرگاه محکوم متخلف از تاریخ آخرین تخلف خود به مدت یکسال مرتکب تخلف یا جرم دیگری نشود و از خود بهطور مستمر حسناخلاق و رفتار نشان دهد آثار تبعی تنبیه مقرر منتفی میگردد. در غیراین صورت در مواقع عفو و بخشودگی در جدول رفتار محکوم به عنوان امتیاز منفی منظور و مورد نظر قرار خواهد گرفت. ماده ۱۷۸ـ هرگاه اعمال ارتکابی محکوم افزون بر تخلف انضباطی واجد وصف جزایی یا حقوقی باشد، ضمن محکومیت به تنبیههای مندرج در آییننامه مراتب به قاضی ناظر به منظور اتخاذ تصمیم گزارش میگردد. ماده ۱۷۹ـ محکوم یا متهم مکلف است کلیه خسارتهایی را که مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان و مؤسسههای وابسته وارد میکند جبران نماید و در صورت عمدی بودن یا عدم جبران بنا بر مقررات قانونی به قاضی ناظر معرفی میگردد. همچنین در صورتیکه وجه خسارت تا مبلغ یک میلیون ریال باشد رییس مؤسسه یا زندان یا جانشین او میتواند با موافقت قاضی ناظر وجه ذکرشده را از حساب یا وجه مربوط به محکوم یا متهم برداشت نموده و موضوع را بهطور کتبی به محکوم ابلاغ نماید. بخش سوم - رابطه محکوم با خارج از مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان فصل نخست ـ ملاقات ماده ۱۸۰ـ کلیه محکومان و متهمان تحت نظارت کامل و طبق مقررات این آییننامه مجاز به داشتن ارتباط با بستگان و آشنایان خود میباشند و این ارتباط بهوسیله ملاقات و مکاتبهها انجام میپذیرد. تبصره ـ چنانچه ملاقات یا مکاتبه متهمی خلاف حسن جریان محاکمه باشد قاضی مربوط میبایست بهطور کتبی ملاقات با محکوم یا مکاتبه وی را ممنوع اعلام کند. در این صورت و در مدت ممنوعیت حسب مورد ملاقات با محکوم و یا مکاتبه او تنها با اجازه کتبی مراجع قضایی صلاحیتدار مجاز میباشد. تخلف از مفاد این تبصره موجب تعقیب انتظامی یا اداری متخلف خواهد بود ولی پس از آغاز محاکمه وکیل مدافع شخص بازداشتشده حق خواهد داشت که با او ملاقات نماید و هیچیک از مأموران انتظامی یا اداری و قضایی نمیتوانند به هیچوجه از ملاقات جلوگیری نمایند©۲۳۹©. ماده ۱۸۱ـ محل ملاقات عمومی محکومان دستکم بایستی مجهز به دیوارهای شیشهای نشکن و وسایل تلفن و لوازم ضد صوت باشد و وسایل ذکرشده باید طوری تعبیه گردد که هنگام ملاقات و مکالمه محکومان با اشخاص، مزاحمت برای سایر اشخاص فراهم نگردد و مکالمهها به سهولت انجام پذیرد. تبصره ـ مسؤولان مؤسسهها و زندانها میتوانند برای ایجاد چنین محلهایی که در جهت رفاه خانواده محکومان احداث میگردد از اعتبارات انجمنهای حمایتاز زندانیان محل استفاده نمایند. ماده ۱۸۲ـ زوج یا زوجه، پدر، مادر، برادر، خواهر و فرزندان محکوم یا متهم و همچنین پدر و مادر همسر وی حق دارند بر اساس شرایط ملاقاتهای هفتگی با محکوم ملاقات کنند و سایر بستگان و دوستان محکوم در صورت درخواست با کسب اجازه از طرف رییس مؤسسه یا زندان یا قاضی ناظر میتوانند ملاقات کنند. ماده ۱۸۳ـ محکومانی که حسن رفتار و کردار داشته باشند با صلاحدید رییس مؤسسه یا قاضی ناظر میتوانند با همسر و فرزندان و پدر و مادر و برادر و خواهر و پدر و مادر همسر خود با حضور مأمور مراقب ملاقات حضوری نمایند. ماده ۱۸۴ـ محکومان کارگاههای حرفهآموزی خارج از زندان نیز میتوانند دستکم هفتهای یک بار با اشخاص ذکرشده در ماده ۱۸۲ ملاقات نمایند. محل ملاقات این گروه از محکومان در محل مناسبی که به این منظور اختصاص داده میشود انجام خواهد شد در این صورت حضور یک مأمور مراقب ضروری است. ماده ۱۸۵ـ محکومان یا متهمان با موافقت رییس مؤسسه یا زندان یا قاضی ناظر در مواردی میتوانند ملاقات خصوصی بدون حضور مراقب با همسر و فرزندان خود داشته باشند. ماده ۱۸۶ـ اداره کل شوراهای حل اختلاف کشور میتواند در هر مرکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندان با نظر سازمان و در چارچوب قانون و آییننامه اجرایی شوراهای حل اختلاف، شعبهای برای حل اختلاف محکومان و شاکیان خصوصی آنان ایجاد نماید. رییسان زندانها، بازداشتگاهها و مراکز حرفهآموزی اشتغال نیز مکلفند برای انجام این امر اقدام و در حد تواناییها همکاری لازم به عمل آورند. ماده ۱۸۷ـ وکلای دادگستری در صورت داشتن وکالتنامه رسمی برای حفظ حقوق موکل خود میتوانند با اخذ مجوز کتبی از قاضی مربوط یا قاضی ناظر در ساعتهای اداری به زندان مراجعه و با ارایه وکالتنامه رسمی به رییس زندان، در صورت امکان در اتاق مخصوص و مجزی از اتاق ملاقات عمومی با موکلان خود ملاقات نمایند و در صورت ممنوعالملاقات بودن محکوم، ملاقات با نظر مقامهای قضایی مربوط انجام میگیرد. بدیهی است مقدمات تنظیم©۲۴۰© وکالتنامه رسمی توسط مسؤولان مؤسسه یا زندان فراهم خواهد شد.() تبصره ۱ـ کانون وکلا میتواند در هر زندان به هزینه خود با نظر سازمان اتاقی بسازد که برای ملاقات وکلای دادگستری با موکلان آنها اختصاص داده شود. تبصره ۲ـ مفاد این ماده نسبت به وکلا و مشاوران حقوقی قوه قضاییه نیز قابل تسری است. ماده ۱۸۸ـ برنامه ملاقات عمومی در هر مؤسسه یا زندان از نظر روز و ساعت متناسب با فصلهای سال و نیاز هر محل بهوسیله رییس مؤسسه یا زندان تهیه و با تصویب مدیر کل مربوط آگهی میشود. تبصره ۱ ـ برنامه ملاقات باید به گونهای تنظیم شود که زنان و مردان ملاقاتکننده و ملاقاتشونده بتوانند به طور جداگانه با یکدیگر ملاقات نمایند. تبصره ۲ـ برنامه ملاقات عمومی باید به گونهای تنظیم شود که هر محکوم دستکم هفتهای یکبار ملاقات داشته باشد و مدت آن کمتر از ۲۰ دقیقه نباشد. ماده ۱۸۹ـ افزون بر مقامهای قضایی صلاحیتدار رییس مؤسسه یا زندان و مدیرکل زندانهای استان نیز در صورت تشخیص ضرورت میتوانند اجازه ملاقات با محکوم را با اشخاص مجاز در آییننامه صادر نمایند. تبصره ـ در صورتیکه برای محکوم از سوی شورای انضباطی محدودیت ملاقات در نظر گرفته شود و قاضی ناظر نیز تأیید نموده باشد، موضوع با ذکر دلیل به مراجع ذکرشده در ماده©۲۴۱© پیش اعلام میگردد تا از دادن ملاقات خودداری نمایند. ماده ۱۹۰ ـ رییس زندان میتواند تسهیلات ملاقات محکومان بیمار را که در بیمارستان بستری بوده یا قادر به حرکت نیستند با نظر پزشک فراهم آورد. ماده ۱۹۱ـ رد و بدلکردن نامه و اشیای مجاز بدون اجازه رییس زندان یا نماینده وی به هرگونه که باشد، میان ملاقاتکننده و محکوم به کلی ممنوع است و مأمور ملاقات موظف به حفظ انتظام، انضباط کامل و اجرای دقیق مقررات ملاقات خواهد بود. تبصرهـ تخلف مأمور ملاقات و یا قصور و تقصیر وی موجب تعقیب انتظامی یا اداری خواهد بود. ماده ۱۹۲ـ ملاقات اتباع بیگانه با خانواده و غیر آن باید با حضور یک نفر مترجم مورد اعتماد انجام شود مگر آنکه مکالمهها به زبان فارسی انجام گیرد، پرداخت دستمزد با سازمان است. ماده ۱۹۳ـ ملاقات نماینده سیاسی و کنسولی با اتباع محکوم خود با معرفی وزارت امور خارجه و با اجازه دادستان، قاضیان رسیدگیکننده یا ناظر زندان میباشد. تبصره ـ محکومانی که کشور آنها در ایران نماینده سیاسی ندارند میتوانند با رعایت ماده پیش با نماینده سیاسی و کنسولی دولتی که حافظ منافع آنان میباشد ملاقات نمایند. ماده ۱۹۴ـ در تمام مواردیکه شخص خارجی با محکوم یا متهم ملاقات مینماید باید با حضور یک نفر از کارکنان زندان که دستکم به زبان محکوم آشنایی داشته باشد صورت گیرد و صحبت باید بدون نجوا و با صدای بلند باشد. اگر مأمور مسؤول ملاقات موضوع مذاکره طرفین را برخلاف مقررات و نظامنامههای داخلی مؤسسه یا زندان تشخیص دهد باید فوری به ملاقات خاتمه دهد و چگونگی امر را به رییس زندان گزارش نماید. ماده ۱۹۵ـ رییسان مراکز حرفهآموزی و اشتغال یا زندانها باید ترتیبی اتخاذ نمایند تا سالن انتظار جهت استقرار ملاقاتکنندگان مجهز به سرویس، فروشگاه و سایر وسایل رفاهی باشد و تدابیری اتخاذ گردد تا ملاقاتکنندگان از مسیر مخصوص جدای از محوطه عمومی مؤسسه یا زندان به قسمت محل ملاقات هدایت شوند. ماده ۱۹۶ـ در تمامی موارد تنظیم برنامه ملاقات از نظر روز و ساعت و طول مدت ملاقات و چگونگی و کیفیت آن با نظر رییس مؤسسه یا زندان خواهد بود. ماده ۱۹۷ـ در صورت وجود امکانات، قاضیان ناظر باید در مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندانها مستقر گردند تا از نزدیک نسبت به انجام وظایف خود منجمله رفع مشکلات محکومان اقدام نمایند. در غیر این صورت باید دستکم در هفته سه بار برای بازدید از مؤسسه یا زندان محل خدمت خود سرکشی نمایند©۲۴۲©. فصل دوم ـ ارسال مراسلههای پستی ماده ۱۹۸ـ متهم یا محکومی که ممنوعالملاقات نباشد میتواند در هر هفته دو نامه به عنوان همسر و فرزندان، والدین، وکیل رسمی و یا به دیگر بستگان، دوستان و مقامهای قضایی و در هر ماه یک نامه به عنوان مقامهای رسمی کشور، با رعایت موازین شرعی و قانونی نوشته و ارسال دارد. این نامهها باید با حضور مسؤول قسمت ارسال نامهها امضا و انگشت زده شده و پس از گواهی مسؤول یاد شده به مهر قسمت مربوط ممهور گشته، پس از ثبت در دفتر مراسلهها ارسال میگردد. تبصره ـ متهم یا محکوم ممنوع الملاقات میتواند با اجازه دادستان یا مقام قضایی رسیدگیکننده در صورت لزوم نامه سرگشاده به خانواده و وکیل رسمی نوشته و پس از تأیید مقام قضایی ارسال دارد. ماده ۱۹۹ـ در مواقع ضروری و فوقالعاده محکوم یا متهم میتواند با اجازه قاضی ناظر یا رییس زندان بیش از حد مقرر با بستگان خود یا مقامهای صلاحیتدار قانونی یا کسانی که بهنحوی از انحا در تعلیم و تربیت و حل مشکلات شخصی و خانوادگی و اجتماعی او صالح و مؤثر باشند با رعایت مقررات مربوط مکاتبه نمایند. ماده ۲۰۰ـ نامههای صادرشده و واردشده محکوم یا متهم باید بهوسیله مسؤول ارسال نامههای محکومان که از میان مأموران مجرب و مورد اعتماد مؤسسه یا زندان انتخاب میشود بهدقت بررسی و مطالعهشده، پساز امضا و مهر قسمت ذکرشده بهمقصد ارسال شود.() ماده ۲۰۱ـ نامههایی که نوشتههای آن مفسدهانگیز یا مخالف با آییننامههای مؤسسه یا زندان یا خلاف نظم و عفت عمومی و اخلاق حسنه بوده یا موجب هتک حرمت اشخاص شود یا متضمن الفاظ رکیک و مستهجن و ناسزا، تهدید و یا تهمت و افترا باشد و همچنین عرضحالهای ناموجه و مکرر درباره موضوعهایی که از پیش مورد رسیدگی قرار گرفته و تهیه و ارسال آنها صرفاً به منظور مزاحمت باشد به دستور رییس مؤسسه یا زندان ضبط شده و نویسنده نامه بر اساس مقررات آییننامه تنبیه انضباطی و یا تحت تعقیب جزایی قرار خواهد گرفت. ماده ۲۰۲ـ متن نامهها باید با خط خوانا و روشن و به زبان فارسی نوشته شده و موضوع آن درباره بیان حقایق مربوط به اوضاع و احوال خانوادگی و شخصی و جریان دعوا مربوط به نویسنده نامه باشد©۲۴۳©. ماده ۲۰۳ـ کلیه نامه های صادرشده باید در دفتر مخصوص ثبت و نام و نام خانوادگی و مشخصات کامل، شماره قرار یا دادنامه، شماره محکوم، شماره آسایشگاه نویسنده نامه و نشانی و عنوان گیرنده با خط خوانا روی پاکت نوشته شده تا در صورت برگشت آن با استفاده از نوشتههای دفتر ذکر شده عیناً به نویسنده نامه مسترد شود. ماده ۲۰۴ـ نامههایی که به زبان خارجی نوشته میشود اگر در محل برای ترجمه و بررسی آن وسیلهای موجود نباشد بایستی عیناً به اداره کل زندانها و در نهایت به سازمان ارسال گردد تا پس از بررسیهای لازم چنانچه ارسال آن بهمقصد بدون مانع باشد به منظور ارسال به زندان مربوط اعاده شود. ماده ۲۰۵ـ متهمان و محکومان اتباع خارجه میتوانند بهوسیله وزارت امور خارجه با نماینده سیاسی و کنسولی خود مکاتبه نمایند و نامههای آنها باید بنابر مقررات این آییننامه بررسی و به مقصد فرستاده شود. ماده ۲۰۶ـ در مواقع ضروری ارتباط محکوم بهوسیله تلگراف یا تلفن با اشخاص یا مقامهای رسمی با رعایت مقررات آییننامه با هزینه شخصی محکوم بیاشکال است. تبصره ـ مکالمه تلفنی محکومان اتباع خارجی با حضور مترجم مورد اعتماد سازمان بیمانع است. ماده ۲۰۷ـ واحدهای بازرسی ادارههای کل موظفند برای هر زندان صندوق شکایتها تهیه و در دسترس محکومان قرار دهند تا در صورتیکه محکومان از امور بازداشتگاه یا مؤسسه یا زندان شکایت داشته باشند بتوانند شکایت خود را با ذکر دلیل ضمن نامهای که هویت دقیق محکوم روی پاکت قید شده باشد بهطور مستقیم در صندوق ذکر شده قرار دهند این صندوق هر هفته یک بار توسط بازرسی اداره کل باز و شکایت آن بهوسیله واحد بازرسی مورد بررسی قرار میگیرد. ماده ۲۰۸ـ توزیع و قبول نامههای محکومان از ساعت ۱۱ صبح الی ۱۴ میباشد. جز در موارد اضطراری، با وصول تلگراف یا هر نامه بایستی حداکثر ظرف دو روز از تاریخ وصول به دست محکوم یا مرجع مربوط برسد. ماده ۲۰۹ـ در صورتیکه محکوم از نحوه اجرای بازداشت یا حبس خود و یا هر امر دیگری از امور بازداشتگاه، مؤسسه و زندان شکایت داشته باشد میتواند شکایت خود را با ذکر دلیل ضمن نامه ای سربسته بهطور مستقیم به رییس مؤسسه یا زندان اعلام نماید و نامبرده مکلف است این قبیل نامهها را به مراجع مربوط ارسال دارد. ماده ۲۱۰ـ متهم یا محکوم میتواند کتابهای مذهبی، علمی، تحصیلی و هر کتاب یا نشریه مجاز را با نظر مسؤول بازپروری دریافت و مطالعه نماید©۲۴۴©. ماده ۲۱۱ـ ورود لباسها و پتو و مواد خوراکی توسط متهمان و محکومان بر اساس دستورالعمل صادره از سازمان خواهد بود. تبصره ـ هر محکوم میتواند ۱۰ روز پیش از آزادی از خارج از زندان لباس دریافت نماید و این لباس به انبار تحویل میگردد تا محکوم هنگام خروج از آن استفاده نماید. ماده ۲۱۲ـ مرسولههایی که توسط پست برای متهم یا محکوم ارسال میشود بهوسیله مأموران مجرب و مورد وثوق زندان بازدید و تحویل گرفته میشود. چنانچه مرسولهها از اشیایی باشد که نگهداری آن جرم محسوب میگردد، مراتب ضمن گزارش جهت اتخاذ تصمیم به مقام قضایی صلاحیتدار اعلام و در صورتیکه نگهداری آنها در داخل زندان ممنوع باشد به خانواده متهم یا محکوم مسترد و یا جزو اموال محکوم محسوب و تا آزادی وی ضبط خواهد شد. فصل سوم ـ مرخصی زندانیان() ماده۲۱۳ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)- به منظور کمک به تحکیم مبانی و روابط خانوادگی و اجتماعی زندانیان، رفع مشکلات ضروری فردی، خانوادگی و قضایی، بازتوانی اجتماعی و فراهم نمودن زمینه بازگشت مجدد به جامعه و همچنین مشارکت فعال در برنامههای اصلاحی، تربیتی، فرهنگی و ورزشی، حرفهآموزی و اشتغال، به زندانیان در چهارچوب مواد مربوط به این فصل مرخصی اعطا میگردد©۲۴۵©. تبصره (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹) ـ اعطای مرخصی به زندانیان به عنوان یک حق تلقی نمیگردد و برخورداری از آن موکول به رعایت مقررات زندان و کسب امتیازات لازم میباشد. ماده ۲۱۴ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹) ـ شرایط اعطای مرخصی: الف) محکومین به حبس تا ۱۵ سال باید حداقل (یکششم) از مدت حبس و محکومین بیش از ۱۵ سال و حبس ابد حداقل سه سال از مدت محکومیت خود را سپری کرده باشند. محکومینی که دارای سابقه محکومیت در جرایم عمدی باشند، به ازای هر سابقه محکومیت یک ماه به نصاب مذکور اضافه میشود.() ب) محکومینی که به لحاظ عدم پرداخت جزای نقدی یا عدم تأدیه محکومیت مالی (موضوع مادتین۱ و ۲ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی) و یا هر دو در زندان بهسر میبرند، در صورتی که حداقل یک ماه بابت محکومیت مذکور تحمل حبس نموده باشند.() ج) کسب حداقل ۲۰۰() امتیاز برای هر نوبت مرخصی با توجه به معیارهای زیر: ۱ـ رعایت مقررات و امور انضباطی در زندان در هر ماه ۱۰ امتیاز ۲ـ همکاری در برقراری نظم و انضباط و پیشگیری از تخلفات داخلی در هرماه ۲۰ امتیاز ۳ـ همکاری در انجام فعالیتهای فرهنگی در هر ماه ۱۰ امتیاز ۴ـ اهتمام به شرکت در نماز جماعت و سایر مراسم مذهبی، در هر ماه ۳۰ امتیاز ۵ ـ شرکت در برنامههای مربوط به تلاوت، آموزش روخوانی، ترجمه، درک مفاهیم، حفظ©۲۴۶© قرآن یا نهجالبلاغه، اخلاق و عقاید، هر برنامه در هر ماه ۲۰ امتیاز ۶ ـ قبولی در آزمون دورههای مربوط به روخوانی، ترجمه، درک مفاهیم و حفظ قرآن یا نهجالبلاغه، اخلاق و عقاید، هر دوره ۳۰ امتیاز ۷ـ شرکت در دوره احکام سطح ۱ و ۲ هر کدام در هر ماه ۱۰ امتیاز ۸ ـ قبولی در آزمون احکام سطح ۱و ۲ هر یک ۳۰ امتیاز ۹ـ شرکت در هر دوره کتابخوانی ۲۰ امتیاز ۱۰ـ حفظ قرآن به ازای هر جزء ۲۰۰ امتیاز ۱۱ـ انتخاب در جشنواره قرآنی شهرستان، استان و یا کشور و یا کسب رتبه در آن، هرکدام ۱۰۰ امتیاز ۱۲ـ اشتغال به تحصیل در هر یک از مقاطع تحصیلی هر ماه ۲۰ امتیاز ۱۳ـ قبولی در هر دوره تحصیلی ۳۰ امتیاز ۱۴ـ شرکت در کلاسهای فرهنگی، هنری و ورزشی در هر ماه ۲۰ امتیاز ۱۵ـ شرکت در هریک از دورههای تربیت معلم، آموزشیاری یا مربیگری درون زندان ۱۰امتیاز ۱۶ـ اخذ گواهی در هر یک از دورههای تربیت معلم، آموزشیاری یا مربیگری ۳۰ امتیاز ۱۷ـ تدریس در هر یک از امور آموزشی، فرهنگی و ورزشی در هر ماه ۲۰ امتیاز ۱۸ـ کسب رتبه در هر یک از جشنوارههای فرهنگی، هنری یا مسابقات ورزشی اعم از شهرستان، استان یا کشور ۳۰ امتیاز ۱۹ـ پذیرش در دانشگاه ۵۰ امتیاز ۲۰ـ شرکت در کلاسهای فنی و حرفهای در هر ماه ۱۰ امتیاز ۲۱ـ اخذ گواهی فنی و حرفهای در هر رشته ۵۰ امتیاز ۲۲ـ اشتغال به کار در کارگاهها و انجام امور خدماتی داخل زندان در هر ماه ۴۰ امتیاز ۲۳ـ شرکت در دوره مهارتهای اساسی زندگی هر مهارت ۵ امتیاز حداکثر ۵۰ امتیاز ۲۴ـ اخذ گواهی مربوط بهمهارتهای اساسی زندگی هر مهارت ۱۰ امتیاز حداکثر ۱۰۰امتیاز ۲۵ـ شرکت در جلسات و کلاسهای مشاوره و روان درمانی هر ماه ۲۰ امتیاز ۲۶ـ ترک کامل اعتیاد به تأیید بهداری زندان ۲۰۰ امتیاز ۲۷ـ پرداخت جزای نقدی به ازای یکدرصد از مبلغ جریمه ۵ امتیاز ۲۸ـ اخذ رضایت شاکی یا شاکیان حداکثر ۲۰۰ امتیاز در صورت تعدد شکات میزان امتیازات به تعداد آنها تقسیم خواهد شد. ۲۹ـ سایر اقدامات و فعالیتهای پیشبینی نشده در این بند به تشخیص شورای طبقهبندی©۲۴۷© ۱۰۰ امتیاز تبصره۱ (الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ تحصیل هر یک از امتیازات مذکور حسب مورد منوط به اخذ گواهی از سوی واحدهای ذیربط و تایید رییس زندان میباشد. تبصره۲ (الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ محکومین ذکور دارای بیش از ۶۰ سال و اناث بیش از ۵۵ سال و همچنین زنان سرپرست خانوار (بر اساس گواهی مستند) و مادران دارای فرزند کمتر از ده سال و یا افراد دارای سابقه ایثارگری، با کسب حداقل ۱۵۰ امتیاز با رعایت سایر شرایط از مرخصی بهرهمند میگردند. تبصره۳ (الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹) ـ محکومین دارای حبس بیش از ۱۰ سال هرگاه با تلاش فوق العاده موفق به کسب ۱۰۰۰ امتیاز گردند به شرط تحمل حداقل یک سال حبس از مرخصی بهرهمند خواهند شد. تبصره۴ (الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹) ـ کلیه محکومین به استثنای مشمولین ماده ۲۲۱ در صورت ازدواج یا فوت یکی از بستگان درجه یک آنان (پدر، مادر، فرزند، همسر، برادر، خواهر) بدون لحاظ شرایط مذکور در این ماده از یک نوبت مرخصی بهرهمند میگردند. ماده ۲۱۵ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹) ـ میزان مرخصی: الف ـ به محکومین حبس جرایم غیرعمدی و محکومینی که صرفاً به دلیل عدم پرداخت جزای نقدی، دیه و یا محکومیتهای مالی غیرکیفری در زندان نگهداری میشوند در صورت کسب امتیازات لازم به ازای هر دو ماه سه تا پنج روز() مرخصی تشویقی اعطا میگردد. ب ـ به محکومین سایر جرایم که امتیازات لازم را کسب نمایند در صورت فقدان سابقه محکومیت در جرایم عمدی به ازای هر سه ماه و در صورت وجود سابقه محکومیت در جرایم عمدی به ازای هر چهار ماه سه تا پنج روز() مرخصی تشویقی اعطا میگردد. ج ـ زنان سرپرست خانوار و مادران دارای فرزند کمتر از ده سال درصورت کسب امتیازات لازم و فقدان سابقه عمدی محکومیت بهازای هر دوماه سه تا پنج روز() مرخصی تشویقی اعطا میگردد. د ـ کسب امتیاز بیشتر از سقف تعیین شده، موجب تمدید مرخصی تشویقی برای زندانیان©۲۴۸© محکوم در پایان هر دوره مرخصی خواهد بود. تعیین مدت تمدید مرخصی به عهده شورای طبقهبندی بوده و در هر صورت نباید این مدت بیشتر از سقف مرخصی در هر دوره باشد. هـ ـ چنانچه فاصله محل سکونت زندانی تا محل تحمل کیفر وی بیش از صد کیلومتر باشد، به تشخیص شورای طبقهبندی و به تناسب فاصله راه بین یک تا چهار روز برای ایاب و ذهاب به مدت مرخصی افزوده خواهد شد. ماده۲۱۶ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ محکومینی که بنا به تشخیص پزشک زندان نیاز به بستری شدن در مراکز درمانی خارج از زندان را دارند بدون در نظر گرفتن شرایط مذکور در ماده۲۱۴ میتوانند برای یک دوره معالجه، جهت بستریشدن از مرخصی استفاده نمایند و در صورت نیاز به ادامه بستری بیش از یک ماه بنا به تشخیص بیمارستان و تأیید پزشکی قانونی قابل تمدید است در این صورت باید تاریخ و محل بستری مشخص گردد تا در صورت لزوم از طرف یگان حفاظت زندان بازدید و سرکشی بهعمل آید.() ماده۲۱۷(اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ اعطای مرخصی به محکومین، موکول به تصویب شورای طبقهبندی زندان و اخذ تأمین مناسب توسط مقام قضایی مربوطه میباشد. اخذ تأمین و اقدامات مربوط به آن با التفات به رأی وحدت رویه شماره ۶۸۰ مورخ ۲۵/۵/۱۳۸۴ هیأت عمومی دیوانعالی کشور() از هر حیث تابع احکام مربوط به قرارهای تأمین در قانون آیین دادرسی©۲۴۹© کیفری میباشد.() تبصره (الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ تأمین مأخوذه برای اعطای مرخصی محکومین، حسب©۲۵۰© مورد پس از تفهیم به زندانی یا وثیقهگذار و یا کفیل برای مرخصیهای بعدی نیز دارای اعتبار بوده و ملاک عمل میباشد. ماده۲۱۸ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ دادستان محل و یا رییس حوزه قضایی بخش که عهدهدار وظایف دادستان میباشد میتوانند با رعایت شرایط پیشبینیشده در این فصل با اخذ تأمین مناسب رأساً نسبت به اعطای مرخصی اقدام نمایند. ماده۲۱۹ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ شورای طبقهبندی موظف است ضمن بررسی پرونده شخصیت رفتاری محکومین، چنانچه باقیمانده حبس آنها حداکثر معادل (یکدهم) کل محکومیت آنان بوده مشروط بر اینکه مدت مزبور از شش ماه تجاوز ننماید، با در نظر گرفتن وضعیت جسمانی یا معیشت خانواده، اصلاحپذیری، شخصیت محکوم و لحاظ امتیازات مکتسبه و در صورت استحقاق با اخذ تعهد کتبی و بدون اخذ تأمین نسبت به اعطای مرخصی بهآنان اقدام نماید.() ماده۲۲۰ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ در مواقع اضطراری و بروز حوادث غیرمترقبه متهمین و محکومینی (که واجد شرایط اعطای مرخصی نمیباشند) میتوانند بنا به تشخیص شورای طبقهبندی و موافقت قاضی مجری حکم یا رییس حوزه قضایی و یا مقام بازداشتکننده حداکثر بهمدت ۱۲ ساعت در روز به صورت تحتالحفظ به مرخصی اعزام گردند. ماده۲۲۱ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ مستثنیات اعطای مرخصی()©۲۵۱©: محکومین زیر از شمول اعطای مرخصی مستثنی میباشند: الف ـ محکومین جرایم سرقت مسلحانه و یا مقرون به آزار، ربودن مال دیگری ازطریق کیفزنی، جاسوسی، اقدام علیه امنیت کشور، آدمربایی، جرایم باندی و سازمانیافته، تجاوز به عنف، دایرکردن مراکز فساد و فحشا، اسیدپاشی، اخلال در نظام اقتصادی، ورود، تولید، توزیع و فروش مشروبات الکلی، قاچاق مسلحانه و یا عمده مواد مخدر و روانگردانها. ب ـ محکومین دارای سه سابقه محکومیت به ارتکاب همان جرم. ج ـ محکومینی که به شرارت مشهورند. د ـ محکومین به قصاص و اعدام. تبصره۱(الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ منظور از قاچاق عمده مواد مخدر و روانگردانها مواردی است که مجازات قانونی جرم حبس ابد یا اعدام باشد. تبصره۲(الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ اعطای مرخصی به محکومین جرایم سرقت در ایام نوروز ممنوع میباشد. ماده ۲۲۲ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ محکومین مذکور در ماده فوق به جز محکومین به قصاص و اعدام در صورت کسب امتیازات مندرج در ماده ۲۱۴ و پس از تحمل (یکدوم) از مدت محکومیت خود با تایید دادستان() مربوط میتوانند از مرخصی استفاده نمایند. تبصره (الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ مدت تحمل اولیه در مورد محکومین به حبس ابدی که مشمول ماده ۲۲۱ میباشند معادل ۱۰ سال خواهد بود.() ماده۲۲۳ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ چنانچه زندانیان مشمول ماده ۲۲۱ و نیز محکومین حبسهای بیش از ده سال به مرخصی اعزام شوند لازم است مراتب حسب مورد توسط مقام اعطاکننده مرخصی، به یگانهای انتظامی مربوطه اعلام تا به نحو مقتضی تحت مراقبت و نظارت قرار گیرند©۲۵۲©. ماده ۲۲۴ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ زندانیان محکومی که به هر دلیل واجد شرایط لازم برای برخورداری از مرخصی نباشند در مواقع اضطراری و یا خاص به پیشنهاد شورای طبقهبندی و موافقت دادستان محل میتوانند از یک نوبت مرخصی بهرهمند شوند. ماده۲۲۵ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ مدت مرخصی زندانیان جزء مدت محکومیت آنان محسوب گردیده، لیکن در صورت غیبت، ایام غیبت جزء مدت محکومیت احتساب نمیگردد و چنانچه زندانی پس از اعطای مرخصی غیبت نماید علاوه بر مجازات قانونی برای بار اول به مدت ۶ ماه و برای بار دوم یک سال و برای نوبت سوم تا پایان مدت محکومیت از مرخصی محروم خواهد شد و در صورتی که زندانی پس از پایان مرخصی به زندان مراجعت ننماید و توسط مأمورین دستگیر و تحویل زندان شود تا پایان مدت محکومیت از مرخصی محروم خواهد شد. تبصره (الحاقی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ چنانچه غیبت زندانی به تأیید دادستان محل، رییس حوزه قضایی بخش که عهدهدار وظایف دادستان میباشد و یا شورای طبقهبندی، موجه تشخیص داده شود، زندانی غایب از مرخصی مشمول حکم این ماده نخواهد بود.() ماده ۲۲۶ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ زندانیانی که در حین مرخصی و یا اشتغال خارج از زندان مرتکب جرم عمدی میشوند، برای بار اول تا یک سال و برای بار دوم تا دو سال و برای بار سوم تا سه سال از مرخصی محروم خواهند شد.(©۲۵۳©) ماده۲۲۷ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ دادستان یا شورای طبقهبندی میتوانند برای زندانیانی که به مرخصی اعزام میشوند تکالیفی از قبیل معرفی نوبهای به مراجع انتظامی، عدم حضور در برخی از اماکن در حین مرخصی مقرر دارد و چنانچه زندنیان دستورات صادره را رعایت ننمایند، باقیمانده مرخصی آنان ملغی و از یک نوبت مرخصی بعدی محروم خواهند شد. ماده۲۲۸ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ چنانچه زندانی در خاتمه مدت مرخصی به زندان مراجعه ننماید، رییس زندان باید ضمن اقدام لازم برای دستگیری زندانی و عودت وی به زندان مراتب غیبت را بلافاصله برای تشریفات مربوط به ضبط تأمین() مأخوذه به مقام قضایی مربوط اعلام نماید. مقام قضایی ذیربط نیز باید نتیجه اقدامات مربوط به ضبط تأمین مأخوذه را برای درج در پرونده به زندان منعکس نماید. ماده۲۲۹ (اصلاحی ۲۱/۲/۱۳۸۹)ـ دستورالعملهای اجرایی این فصل توسط رییس سازمان تهیه و ابلاغ میگردد. () اصلاحیه فصل سوم از بخش سوم آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مشتمل بر (۱۷) ماده و (۱۰) تبصره در اجرای ماده ۹ قانون تبدیل شورای سرپرستی زندانها به سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب ۱۳۶۴ در تاریخ©۲۵۴© ۲۱/۲/۱۳۸۹ به تصویب رییس قوه قضاییه رسید و از تاریخ ۱/۴/۱۳۸۹ لازمالاجرا میباشد. همچنین کلیه آییننامهها، بخشنامهها و دستورالعملهای مغایر با این اصلاحیه از تاریخ لازمالاجرا شدن آن لغو میگردد. فصل چهارم ـ انتقال، اعزام و بدرقه محکوم ماده ۲۳۰ـ هر متهم یا محکوم در بازداشتگاه مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندانی که در حوزه قضایی صادرکننده قرار یا حکم قرار دارد نگهداری میشود، مگر در مواردیکه دادگاه صادرکننده حکم بر اساس قانون محل دیگری را برای تحمل کیفر تعیین نماید.() تبصره ـ محکومانی که در زندان نگهداری میشوند در صورتیکه غیر از مقامهای قضایی صادرکننده حکم یا قرار، توسط مقام قضایی دیگری به عنوان متهم به منظور تحقیق احضار شوند، مدیر زندان مکلف است ضمن اعزام مراتب را به مقامهای قضایی صلاحیتدار اعلام نماید©۲۵۵©. ماده ۲۳۱ـ تعیین محل نگهداری محکومان و متهمان در حوزه قضایی و نیز تعیین ساعتها، دفعهها و نوع ملاقات و سایر ترتیبات انجام ملاقات و مرخصی و جابجایی محکوم بهعهده سازمان میباشد. ماده ۲۳۲ـ رییسان و مراکز حرفهآموزی و اشتغال موظفند هر دو ماه یکبار در صورت تقاضای محکوم و یا رأساً به تشخیص خود تغییر نوع زندان محکوم را بر حسب بهبود وضع اخلاقی محکوم یا تنزل آن به مرکز پذیرش و تشخیص پیشنهاد کنند تا برای اتخاذ تصمیم در شورای طبقهبندی مطرح گردد. ماده ۲۳۳ـ در هر مورد که نگهداری محکوم در زندان محلی مخالف مصالح آن شهرستان یا استان باشد با موافقت مقامهای قضایی مربوط و تعیین محل انتقال بهوسیله اداره کل زندانها با جلب نظر شورای طبقهبندی و موافقت دادستان محکوم منتقل میشود. ماده ۲۳۴ـ انتقال محکوم از حوزه قضایی محل صدور و اجرای حکم به حوزه قضایی دیگر مستلزم موافقت دادستان مربوط و مدیرکل مبدأ و مقصد خواهد بود. تبصره ۱ـ() سازمان باید ترتیبی اتخاذ نماید که محکومان با درخواست شخصی در نزدیکترین زندان محل سکونت خانواده خود تحمل کیفر نمایند بدیهی است مراجع قضایی نیز در این مورد اقدامهای لازم را برای اعطای نیابت قضایی معمول خواهند داشت. تبصره ۲ـ پس از انتقال محکوم به زندان جدید کلیه امور قضایی و اجرایی بعدی به عهده دادستان حوزه قضایی مؤسسه یا زندان جدید خواهد بود. بدیهی است قاضی مجری حکم مبدأ به دادستان یا قاضی مجری حکم مقصد نیابت قضایی اعطا خواهد کرد. تبصره ۳ـ محکوم یا خانواده او میتوانند تقاضای خود را در مورد انتقال به رییس زندان مقصد و یا مبدأ تقدیم نموده تا بنابر مفاد این ماده عمل شود دراین صورت هزینههای متعلقه به عهده محکوم است. تبصره ۴ـ در صورت تراکم بیش از حد جمعیت کیفری در یک زندان، یا بروز حوادثی نظیر زلزله و آتشسوزی یا ابتلای به بیماریهای واگیردار و حاد و یا وضعیت خاص معیشتی و خانوادگی محکوم، رییس سازمان میتواند نسبت به انتقال محکومان به زندانهای مجاور اقدام©۲۵۶© نماید. ماده ۲۳۵ـ اعزام، بدرقه، نقل و انتقال محکومان و متهمان به مراجع قضایی، مراکز درمانی، تربیتی، آموزشی، مرخصیهای تحتالحفظ و یا سایر مراجع مربوط بر اساس ضوابطی که از سوی سازمان اعلام میشود به عهده نیروهای مسلح یگان انتظامی سازمان میباشد و تا تأمین نیروهای مورد نیاز و استقرار کامل یگان یادشده این امر بهوسیله نیروهای انتظامی صورت میگیرد.() تبصره ۱ـ استفاده از دستبند در موارد یادشده برای محکومان و متهمان، مجاز نیست مگر در موارد ضروری حسب تشخیص رییس زندان و جرایمی که به موجب دستورالعمل صادرشده از سوی سازمان تعیین میشود. تبصره ۲ـ در مواقعی که زندانی به دادگاه و یا دفتر کار سایر مراجع وارد میشود، مأموران بدرقه و مراقبان او نیز وارد آنجا خواهند شد و به دستور مقامات قضایی، دستبند زندانی باز میشود و در صورتیکه دستور خروج مأموران از اطاق صادر گردد، به مسؤولیت مقام دستوردهنده پس از امضای اجازهنامهای که نمونهاش منضم به این آییننامه میباشد مأموران بدرقه پشت درب اتاق مراقب زندانی خواهند بود©۲۵۷©. فرم مربوط به ماده ۲۳۵ شعبه............. رییس شعبه اینجانب............ دادرس، بازپرس، دادیار به منظور انجام تحقیقات به ۱ ـ ..........,۲ـ ......... مأموران بدرقه و مراقبت متهم یا محکوم .......... فرزند ......... مورد پرونده کلاسه ........... دستور خروج را صادر نمودم. ساعت ورود: ساعت خروج: امضا ماده ۲۳۶ـ در مواردیکه متهم یا محکوم قادر به حرکت نبوده و یا خروج وی از زندان به مصلحت نباشد، بنا به پیشنهاد رییس زندان و موافقت دادستان محل تحقیقات و یا دادرسی با حضور قاضی مربوط انجام خواهد شد. تبصره ـ در حوزههای قضایی که دادسرا تشکیل نشده است انجام این امر موکول به نظر رییس حوزه قضایی محل خواهد بود. بخش چهارم ـ آمادهسازی برای خروج از زندان و مراکز حرفهآموزی و اشتغال فصل نخست ـ فعالیتهای مددکاری() ماده ۲۳۷ـ برای تسهیل بازگشت محکومان به زندگی عادی باید در حفظ روابط و علایق خانوادگی آنان اهتمام لازم به عمل آید به همین منظور مددکاران اجتماعی در مراکز حرفهآموزی و اشتغال و زندانها موظفند به طور منظم با محکوم در تماس بوده، با جلب اعتماد وی در رفع مشکلات و تأمین احتیاجات مادی و معنوی او و خانوادهاش بهوسیله دوایر مربوط و در نتیجه در ایجاد روابط حسنه با خانواده و تحکیم مبانی آن مؤثر و مفید واقع شوند. تماس سایر مأموران زندان با خانواده محکوم ممنوع و موجب تعقیب انتظامی یا اداری است. تبصره ـ ارتباط با خانواده محکوم توسط مددکار الزاماً با هماهنگی و اطلاع رییس زندان©۲۵۸© خواهد بود. ماده ۲۳۸ـ از جمله وظایف زندان آمادهنمودن محکومان برای بازگشت به محیط خارج از مؤسسه یا زندان میباشد. انجام این وظیفه به عهده مددکاری و به موجب آییننامه اجرایی مددکاران اجتماعی() است. ماده ۲۳۹ـ اجرای احکام زندان موظف است آخر هر هفته اسامی محکومان را که دو ماه به پایان محکومیت آنان باقی مانده است تهیه و به قسمت رسیدگی و مددکاری تسلیم نماید و اداره مراقبت بعد از خروج یا همکاری با کمک انجمن حمایت از زندانیان، انجمنهای خیریه و ادارههای مربوط به مشاغل وزارت کار و امور اجتماعی() نسبت به محکومانی که مأوی و شغلی ندارند دستکم تا سه ماه پس از آزادی از زندان حمایت مادی و معنوی به عمل میآورند. ماده ۲۴۰ـ در مورد محکومان بیبضاعت که پس از آزادی از زندان میخواهند به موطن خود مراجعت نمایند بایستی رییس زندان پیشبینیهای لازم را به عمل آورده موجبات اعزام آنان را به مقصد موردنظر فراهم سازد. هزینه سفر آنها بهوسیله زندان یا انجمن حمایت از زندانیان() تأمین و پرداخت خواهد شد. ماده ۲۴۱ـ محکومان بیمار و بیبضاعتی که در حال بیماری آزاد میشوند میبایستی بهوسیله انجمنهای حمایت از زندانیان() تا حصول بهبودی و توانایی انجام کار مورد حمایت قرار گیرند و چنانچه از کارافتاده یا معلول باشند با توجه بهامکانات انجمن و بر اساس مقررات از آنها حمایت شود. ماده ۲۴۲ـ مسؤولان و کارکنان واحد بازپروری به طور مستمر با محکومان در تماس بوده ضمن تعلیم مبانی عقیدتی اسلام و تبلیغ و راهنمایی صحیح نسبت به تهذیب و تزکیه نفس و تحکیم مبانی اخلاقی و الفت آنان به اخلاق اسلامی و علاقه آنان به زندگی سالم و عمل صالح اقدام نموده و در حل مشکلات روحی، تسکین درونی و ایجاد امید به اصلاح و زندگی صحیح آنان به منظور بازگشت به جامعه و ادامه زندگی سالم اجتماعی تلاش نمایند اجرای برنامههای مذهبی و نماز بر عهده کارکنان یا نمایندگان این واحد است©۲۵۹©. فصل دوم ـ نحوه آزادی محکومان ماده ۲۴۳ـ اجرای احکام زندان مکلف است یک هفته پیش از پایان مدت محکومیت محکومان به پرونده آنان به دقت رسیدگی نموده و برگ آزادی صادر و به رییس زندان اعلام و تسلیم نماید. رییس زندان یا جانشین او نیز وظیفه دارد پرونده محکومانی را که به حکم مراجع قضایی یا در انقضای مدت محکومیت باید از زندان آزاد شوند بررسی نموده و بدون وقفه و تأخیر نسبت به آزادی آنان بر اساس سابقه و دستور رسیده اقدام نمایند. تبصره ـ زمان آزادی محکوم باید بهوسیله رییس زندان بهطور کتبی به قاضی صادرکننده حکم اعلام گردد. ماده ۲۴۴ـ اجرای احکام زندان مکلف است یک هفته پیش از آزادی محکومانی که باید پس از آزادی به خارج از کشور طرد شوند و یا برای تبعید به شهرستان منتقل شوند و یا تحویل مراکزی همچون بهزیستی گردند، مراتب را به مرجع قضایی مربوط اعلام داشته رونوشت نامه را نیز به قاضی ناظر منعکس نماید. ماده ۲۴۵ـ محکوم به هنگام آزادی مکلف است لباس ها و لوازم دولتی را که همراه خود دارد عیناً مسترد نموده و با تسلیم رسید مربوط به وجوه نقدی و اسناد و اشیای قیمتی، لبـاسها، لوازم شخصی و دفترچههای بانکی خود این اسناد، دفاتر و لوازم را به هنگام خروج از زندان دریافت نماید چنانچه محکوم هنگام خروج لباسهای کافی نداشته و فاقد بضاعت باشد رییس زندان بهوسیله انجمن حمایت از زندانیان() موظف به تهیه آنان میباشد. ماده ۲۴۶ـ محکوم مکلف است هنگام آزادی از زندان نشانی کامل اقامتگاه و محل سکونت و شماره تلفن خود را تعیین نموده به دفتر زندان تسلیم نماید. ماده ۲۴۷ـ این آییننامه مشتمل بر ۲۴۷ ماده و ۱۰۸ تبصره در اجرای قانون تبدیل شورای سرپرستی زندانها، به سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب ۱۳۶۴() در تاریخ ۲۰/۹/۱۳۸۴ به تصویب رییس قوه قضاییه رسید و از تاریخ یادشده لازمالاجرا است. همچنین کلیه آییننامههای مغایر با این آییننامه از جمله آییننامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب ۲۶/۴/۱۳۸۰ و اصلاحات بعدی آن لغو میگردد©۲۶۰©.
📥 دانلود فایل ها Download
فایلی برای دانلود وجود ندارد.
