دستورالعمل تشکیل بانک اطلاعات هویت ژنتیک ایران مصوب ۱۹/۱۱/۱۳۹۲ رییس قوه قضاییه() در اجرای بند یک قسمت ز ماده ۲۱۱ قانون برنامه پنجم توسعه قانون برنامه پنجساله پنجم©۳۵۶© توسعه جمهوری اسلامی ایران()، مصوب ۱۵/۱۰/۱۳۸۹ مجلس شورای اسلامی، دستورالعمل تشکیل بانک اطلاعات هویت ژنتیک ایران به شرح مواد آتی تصویب می‌شود: فصل اول: کلیات ماده ۱ـ به منظور اجرای تکلیف بند یک قسمت ز ماده ۲۱۱ قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران، بانک اطلاعات هویت ژنتیک ایران، که در این دستورالعمل به اختصار بانک ژنتیک نامیده می‌شود در قوه قضاییه و در زیرمجموعه سازمان پزشکی قانونی کشور تشکیل می‌گردد. به طور کلی مسؤولیت بانک ژنتیک دریافت شناسه‌های ژنتیک افراد و نمونه‌های انسانی از آزمایشگاه‌های مورد تأیید بانک ژنتیک، ذخیره‌سازی و مقایسه تطبیقی آن‌ها می‌باشد. شناسه‌های ژنتیک، اطلاعات تشخیص هویت ژنتیک افراد می‌باشند که دارای خصوصیت منحصر به فرد بوده، امکان ذخیره‌سازی الکترونیک و مقایسه تطبیقی آن‌ها جهت شناسایی مجرمین و یا بقایای انسانی مجهول الهویه وجود دارد. در صورت مشابهت شناسه‌های جدید به دست آمده از صحنه جرم با شناسه‌های ذخیره شده در بانک ژنتیک و اعلام آن به مراجع قضایی ذی‌ربط امکان شناسایی فرد مورد نظر فراهم می‌گردد. این فنآوری در موارد مختلف تشخیص هویت، از جمله مجرمین و قربانیان حوادث غیر مترقبه مورد استفاده قرار می‌گیرد. ماده ۲ـ اهداف تشکیل بانک ژنتیک عبارت است از: الف) هدف کلی: تهیه شناسنامه هویت ژنتیک و بررسی و مطابقت آنها جهت تعیین هویت ب) اهداف کاربردی: ۱ـ ارایه خدمات تخصصی در حوزه علوم ژنتیک در جهت کشف هویت مجرمین ۲ـ ارایه خدمات تخصصی در حوزه علوم ژنتیک در جهت کشف هویت افراد مجهول الهویه ۳ـ انجام تحقیقات علمی و کاربردی©۳۵۷© ماده ۳ـ اصطلاحات و اختصارات به کار رفته در این دستورالعمل عبارت است از: الف) شناسه‌های ژنتیک: مجموعه‌ای از کدهای ژنتیک است که از آزمایش بر روی نمونه‌های زیستی بدست می‌آید و در جهت تشخیص هویت مورد استفاده قرار می‌گیرد. ب) شناسنامه هویت ژنتیک: شناسه‌های ژنتیک به همراه مشخصات فردی، شناسنامه هویت ژنتیک هر فرد را تشکیل می‌دهد. ج) بانک ژنتیک: به تشکیلاتی اطلاق می‌شود که بصورت کشوری و جهت تعیین هویت، شناسه‌های ژنتیک و مشخصات فردی افراد و نمونه‌های انسانی را دریافت، ذخیره‌سازی و تعیین مطابقت می‌کند. فصل دوم : ارکان بانک ژنتیک ماده ۴ـ بانک ژنتیک مشتمل بر ارکان زیر است: ۱ـ هیأت مدیره ۲ـ رییس بانک ژنتیک ۳ـ رییس هیأت مدیره ۴ـ تشکیلات اجرایی ماده ۵ ـ هیأت مدیره بانک ژنتیک به ریاست رییس سازمان پزشکی قانونی کشور تشکیل می‌شود. این هیأت متشکل از ۱۲ نفر به ترتیب زیر می‌باشد. ۱ـ رییس سازمان پزشکی قانونی کشور (رییس هیأت مدیره). ۲ـ دادستان کل کشور یا نماینده تام‌الاختیار ایشان. ۳ـ فرمانده نیروی انتظامی یا نماینده تام‌الاختیار ایشان. ۴ـ رییس مرکز حفاظت اطلاعات قوه قضاییه یا نماینده تام‌الاختیار ایشان. ۵ ـ رییس سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کل کشور یا نماینده تام‌الاختیار ایشان. ۶ ـ معاون پزشکی و آزمایشگاهی سازمان پزشکی قانونی کشور. ۷ـ معاون آموزشی و پژوهشی سازمان پزشکی قانونی کشور. ۸ ـ سه نفر از متخصصین علوم مرتبط. ۹ـ رییس بانک ژنتیک (دبیر هیأت مدیره). ۱۰ـ یک نفر قاضی عالی رتبه با ابلاغ رییس محترم قوه قضاییه. تبصره ـ دبیر هیأت مدیره به پیشنهاد رییس هیأت مدیره حسب مورد از سایر متخصصین علوم مرتبط جهت حضور در جلسه و ارایه نظر کارشناسی بدون داشتن حق رأی دعوت می‌نماید. ماده ۶ ـ وظایف هیأت مدیره بانک ژنتیک به‌شرح زیر است: ۱ـ انتخاب رییس بانک ژنتیک ۲ـ تعیین خط مشی و برنامه‌ریزی اجرایی ۳ـ تصویب بخشنامه‌های فنی و اجرایی لازم©۳۵۸© ۴ـ بررسی و تأیید برنامه مالی و بودجه سالانه ارایه شده از طرف رییس بانک ژنتیک و پیشنهاد به رییس قوه قضاییه جهت تأمین اعتبارات مالی ۵ ـ تصویب ترازنامه سالانه ۶ ـ پیشنهاد هرگونه تغییر در دستورالعمل تشکیل بانک ژنتیک جهت تصویب رییس قوه‌قضاییه ۷ـ انتخاب متخصصین علوم مرتبط جهت عضویت در هیأت مدیره ۸ ـ نظارت بر حسن اجرای فعالیت‌ها و هزینه‌کرد بانک ژنتیک و ارزیابی عملکرد سالیانه آن ۹ـ بررسی و تصویب پیشنهادهای ارایه شده از طرف رییس بانک ژنتیک یا اعضای هیأت‌مدیره ۱۰ـ ارایه گزارش عملکرد سالیانه بانک ژنتیک به رییس قوه قضاییه ۱۱ـ تعیین مدت زمان نگهداری از نمونه‌ها و شناسه‌های ژنتیک و اطلاعات مرتبط همراه، با در نظر گرفتن موارد امنیتی، اخلاقی و ظرفیت‌های موجود. تبصره ۱ـ جلسات هیأت مدیره با حضور حداقل
اعضاء رسمیت می‌یابد و اتخاذ تصمیم جلسات با اکثریت آراء حاضرین خواهد بود. تبصره ۲ـ جلسات هیأت مدیره هر سه ماه یک بار بوده و جلسات فوق‌العاده به پیشنهاد رییس هیأت مدیره تشکیل می‌گردد. ماده ۷ـ رییس بانک ژنتیک از میان متخصصین علوم ژنتیک با پیشنهاد رییس هیأت مدیره و تصویب اکثریت اعضاء به مدت ۳ سال انتخاب می‌شود. انتخاب مجدد وی بلامانع است. ماده ۸ ـ وظایف رییس بانک ژنتیک به شرح زیر است. ۱ـ انجام امور اجرایی بانک ژنتیک. ۲ـ اجرای مصوبات هیأت مدیره. ۳ـ ارایه پیشنهادات مرتبط با امور اداری، مالی، آموزشی و پژوهشی به هیأت مدیره. ۴ـ معرفی نیروی انسانی متخصص جهت عقد قراردادهای استخدامی. ۵ ـ عقد قراردادهای مالی اسناد تعهدآور، تفاهم‌نامه‌های لازم در چهارچوب ضوابط مربوط. ۶ ـ ابلاغ ضوابط و استانداردهای لازم جهت عقد قرارداد الحاق آزمایشگاه‌ها به سامانه بانک ژنتیک. ۷ـ ارایه گزارش عملکرد به هیأت مدیره. ۸ ـ ارایه تراز مالی سالانه به هیأت مدیره. تبصره ـ رییس بانک می‌تواند عنداللزوم از نظرات فنی و مشورتی کارشناسان رشته‌های مرتبط دیگر استفاده نماید.©۳۵۹© ۹ـ برنامه‌ریزی در جهت انجام آزمایش‌های تشخیص هویتی در آزمایشگاه‌های طرف قرارداد. ۱۰ـ دریافت و ذخیره‌سازی شناسه‌های ژنتیک و اطلاعات فردی موارد زیر از مراکز پزشکی قانونی و نیروی انتظامی سراسر کشور و آزمایشگاه‌های معتبر ژنتیک مورد تأیید بانک ژنتیک: الف ـ متهمین، مجرمین و محکومین. تبصره ـ تعیین اولویت برای ثبت اطلاعات ژنتیک و تشخیص هویتی متهمین، مجرمین و محکومین به عهده هیأت مدیره بانک ژنتیک می‌باشد. ب ـ نمونه‌های به دست آمده از صحنه جرم، قربانیان وقایع جنایی و بقایای انسانی مکشوفه. ج ـ اجساد مجهول‌الهویه که امکان شناسایی آن‌ها به روش‌های دیگر وجود نداشته باشد. د ـ خویشاوندان مؤثر در تعیین هویت. هـ ـ کارشناسان یا نمونه‌گیران شاغل که در نقل و انتقال یا انجام آزمایش‌های بر روی نمونه‌های بیولوژیک جهت تشخیص هویت فعالیت می‌نمایند. و ـ ترتیب اجرا اولویت‌ها در سایر موارد با تصویب هیأت مدیره بانک ژنتیک. تبصره ـ دامنه شمول بانک ژنتیک سایر افراد با پیشنهاد هیأت مدیره بانک و تصویب رییس محترم قوه قضاییه می‌باشد. ۱۱ـ بررسی و مطابقت شناسه‌های ژنتیک نمونه‌های دریافتی با شناسه‌های ژنتیک ذخیره شده در بانک ژنتیک. ۱۲ـ اعلام نتیجه بررسی مطابقت شناسه‌های ژنتیک به مراجع قضایی ذی‌ربط و همچنین پاسخگویی به سایر مراجع به تجویز قانون. ۱۳ـ انجام امور تحقیقاتی. ماده ۹ـ متخصصین علوم مرتبط از قبیل دارندگان تخصص در علوم ژنتیک پزشکی، پزشکی مولکولی، پزشکی قانونی، بیوتکنولوژی، بیولوژی سلولی و مولکولی، علوم رایانه، حقوق و اخلاق پزشکی می‌باشند که برای مدت ۳ سال انتخاب می‌شوند. انتخاب مجدد آنان بلامانع است. متخصصین علوم مرتبط که عضو هیأت مدیره می‌باشند، نباید در آزمایشگاه‌های طرف قرارداد بانک ژنتیک اشتغال داشته باشند. ماده ۱۰ـ متخصصین علوم مرتبط علاوه بر عضویت در هیأت مدیره بانک ژنتیک در موارد زیر نیز همکاری لازم را با رییس بانک به‌عمل می‌آورند. ۱ـ تهیه و پیشنهاد ضوابط و استانداردهای ضروری لازم‌الاجرا جهت همکاری آزمایشگاه‌ها با بانک ژنتیک.©۳۶۰© ۲ـ تعیین معیارهای علمی و فنی لازم در خصوص تهیه، کدگذاری، ارسال، ذخیره‌سازی و امحای نمونه‌ها، شناسه‌های ژنتیک و اطلاعات تشخیص هویتی، در سطح مراکز و آزمایشگاه‌های طرف قرارداد. ۳ـ اعلام نظر فنی درخصوص تکنیک‌های مورد استفاده آزمایشگاه‌های طرف قرارداد در آزمایش بر روی نمونه‌های مرتبط با بانک ژنتیک. ۴ـ ارزیابی و اعلام نظر کارشناسی در خصوص مدارک ضمانت کیفی داخلی یا خارجی آزمایشگاه‌های طرف قرارداد. ۵ ـ تهیه و پیشنهاد دستورالعمل ارزیابی فعالیت آزمایشگاه‌های طرف قرارداد. ۶ ـ اعلام نظر مشورتی در پاسخ به درخواست رییس بانک ژنتیک در زمینه‌های فنی، حقوقی و اخلاقی مرتبط با بانک ژنتیک. فصل سوم : تشکیلات اجرایی ماده ۱۱ـ تشکیلات اجرایی بانک ژنتیک شامل پرسنل فنی، حقوقی و علوم رایانه می‌باشد که زیر نظر رییس بانک ژنتیک فعالیت می‌نمایند. فصل چهارم : شرایط و ضوابط همکاری آزمایشگاه‌های طرف قرارداد با بانک ژنتیک ماده ۱۲ـ ۱ـ آزمایشگاه‌های دولتی، خصوصی یا تعاونی در صورت تمایل با رعایت استانداردهای اعلامی از سوی بانک ژنتیک می‌توانند درخواست خود را جهت عقد قرارداد به بانک ژنتیک به منظور انجام آزمایش‌های مورد نیاز بانک ارسال نمایند. ۲ـ انتخاب آزمایشگاه‌های طرف قرارداد با تأیید رییس بانک ژنتیک برای مدت معین خواهد بود. ۳ـ ارتباط بین بانک ژنتیک و آزمایشگاه‌های طرف قرارداد در آزمایشگاه‌های تابع سازمان پزشکی قانونی از طریق مدیرکل استان مربوطه، در آزمایشگاه‌های تابع نیروی انتظامی حسب مورد از طریق رییس مرکز تشخیص هویت ناجا، یا فرمانده استان مربوط در آزمایشگاه‌های دانشگاهی از طریق رییس دانشکده مربوط و در آزمایشگاه‌های خصوصی از طریق رییس آن آزمایشگاه خواهد بود. ۴ـ آزمایشگاه‌های طرف قرارداد موظفند جهت رعایت مسائل امنیتی و حفظ حریم خصوصی افراد سیستم کدگذاری نمونه‌ها، شناسه‌های ژنتیک و اطلاعات تشخیص هویتی همراه را طبق©۳۶۱© ضوابط اعلامی از طرف بانک ژنتیک ایجاد نمایند. ۵ ـ اخذ نمونه از محکومین و متهمین صرفاً بر عهده ادارات تابعه سازمان پزشکی قانونی و نیروی انتظامی می‌باشد. در صورت لزوم کارشناس جهت نمونه‌گیری به محل نگهداری آن افراد مراجعه می‌نماید. ۶ ـ آزمایشگاه‌های ادارات فوق‌الذکر می‌توانند در صورت فقدان ظرفیت کافی برای انجام آزمایش‌ها با موافقت رییس بانک ژنتیک نمونه‌‌های محکومین و متهمین را پس از ثبت و کدگذاری به صورت کلی یا جزئی به سایر آزمایشگاه‌های طرف قرارداد ارسال نمایند. ۷ـ آزمایشگاه‌های طرف قرارداد باید روش‌های مورد استفاده خود جهت نمونه‌های مرتبط با بانک ژنتیک را بر اساس استانداردهای معتبر به صورت الکترونیک هر سال به بانک ژنتیک ارایه نمایند. ۸ ـ آزمایشگاه‌های طرف قرارداد باید شناسه‌های ژنتیک کارشناسان فنی خود به همراه فرم تکمیل شده مشخصات آنان را به بانک ارایه نمایند. ۹ـ رعایت دستورالعمل‌های ضمانت کیفی و ارزیابی توسط آزمایشگاه‌های طرف قرارداد ضروری است. ۱۰ـ درج ضوابط مقرر در این فصل در قراردادهای منعقده ضروری می‌باشد. فصل پنجم : سایر مقررات ماده ۱۳ـ کلیه هزینه‌های مترتب بر انجام عملیات مربوط به بانک ژنتیک در اجرای تکلیف قانونی بند «ز» ماده ۲۱۱ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران، با رعایت بند «ف» ماده مذکور به عهده دولت می‌باشد که چگونگی دریافت و هزینه کرد آن توسط هیأت‌مدیره بانک تعیین می‌گردد. ماده ۱۴ـ هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم مورد نیاز بانک ژنتیک و آزمایشگاه‌های طرف قرارداد هر سال پس از جمع‌آوری اطلاعات از آزمایشگاه‌ها و بانک ژنتیک توسط رییس بانک محاسبه و جهت تصویب به هیأت‌مدیره ارایه می‌گردد. این دستورالعمل در ۱۴ ماده و ۶ تبصره در تاریخ ۱۹/۱۱/۱۳۹۲ به تصویب رییس قوه قضاییه رسید.©۳۶۲© بخشنامه‌ها()