دستورالعمل نحوه رسیدگی به طرح‌ها و لوایح، بررسی برنامه و بودجه عمومی کشور و استان‌ها، نظارت بر شوراهای استان و اخذ رأی در شورای‌عالی استان‌ها موضوع ماده ۳۰ آیین‌نامه داخلی شورای‌عالی استان‌ها مصوب ۱۱/۱۱/۱۳۸۶ شورای‌عالی استان‌ها مبحث اول: نحوه رسیدگی به طرح‌ها و لوایح ماده ۱- طرح‌ها و لوایح ذیل در حدود وظایف و اختیارات شورای‌عالی استان‌ها قابل طرح و رسیدگی می‌باشد؛ ۱- طرح‌های استانی: پیشنهادهایی است که از طرف شوراهای استان مطرح می‌گردد. ۲- طرح‌های اعضا: پیشنهادهایی است که به امضای حداقل ۵ نفر از اعضای شورای‌عالی رسیده و به هیأت‌رییسه تقدیم می شود. ۳- لوایح دستگاه‌ها: پیشنهادهای نهادهای عمومی و دستگاه‌های اجرایی کشور (وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، کلیه سازمان‌هایی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر یا تصریح نام است) که از طرف وزیر یا عالی‌ترین مقام دستگاه یا نهاد ارایه می‌شود. ۴- طرح کمیسیون‌ها: پیشنهادهای کمیسیون‌های تخصصی که پس از تهیه و بررسی و تصویب در کمیسیون‌ها به اجلاس ارایه می‌شود. تبصره ۱- کلیه طرح‌ها و لوایح باید دارای موضوع و عنوان مشخص بوده و دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن به طور وضوح درج شود. تبصره ۲- سایر شوراهای کشور به استثنای شوراهای استان طرح‌ها و پیشنهادهای خود را از طریق شورای فرادست خود به شورای استان مربوط تقدیم و شورای استان به شورای‌عالی استان‌ها ارایه می‌نمایند. ماده ۲- طرح‌ها و لوایح بر سه قسم است: ۱- عادی: طرح‌ها و لوایح پیشنهادی عادی پس از اعلام وصول توسط رییس شورا به کمیسیون مربوطه ارجاع می‌گردد و طبق روال عادی پس از تصویب کمیسیون‌ها در اجلاس عمومی مطرح می‌گردد. ۲- یک فوریتی: طرح‌ها و لوایح یک فوریتی آن است که پس از نطق یک نفر موافق یا مخالف تصویب یک فوریت آن با اکثریت مطلق حاضرین در جلسه شورا بلافاصله در اولین جلسه رسمی در دستور کار قرار می‌گیرد و جهت بررسی در کمیسیون‌های داخلی باید تا جلسه بعد خارج از نوبت در کمیسیون مربوطه مطرح و رسیدگی و اعلام نظر شود. تبصره ۱- در صورت رد تقاضای فوریت، طرح به صورت عادی به کمیسیون‌ها ارجاع خواهد شد. ۳- دو فوریتی: طرح‌ها و لوایح دو فوریتی پس از تصویب دو فوریت آن بوسیله دو سوم حاضرین در همان جلسه مورد بررسی قرار گرفته و در مورد آن تصمیم‌گیری بعمل میآید. دلایل فوریت یک طرح باید در مقدمه آن ذکر گردد و در صورت عدم ذکر طرح عادی به شمار می‌آید. تبصره ۲- تشخیص ابتدایی یک یا دو‌فوریتی بودن یک طرح یا لایحه برای ارایه در اجلاس عمومی به درخواست حداقل یک سوم از اعضای شورا برای یک‌فوریتی و نصف بعلاوه یک اعضای شورا برای دو‌فوریتی بودن طرح یا پیشنهاد می‌باشد. ماده ۳- تقاضای فوریت در حکم تقاضای تغییر دستورجلسه است. اعضای شورا تلاش خواهند نمود حتی‌الامکان از تصویب فوریت طرح‌ها و لوایحی که منجر به کاهش بار کارشناسی و تخصصی طرح‌ها و لوایح می‌گردد پرهیز نمایند. ماده ۴- تقاضای سلب فوریت برای هر طرح و لایحه در طول مذاکرات تنها برای یک بار امکان‌پذیر است. ماده ۵- پس از اعلام وصول طرح یا لایحه، چنانچه شورای استان یا دستگاه مربوطه یا تعدادی از امضاکنندگان تقاضای کتبی استرداد آن را بنمایند طرح یاد‌شده به تشخیص هیأت‌رییسه شورا قابل استرداد می‌باشد. لیکن چنانچه کلیات آن در اجلاس تصویب شده باشد، پس از توضیح یک نفر از تقاضاکنندگان و صحبت یک نفر مخالف، با رأی اعضای شورا، طرح قابل استرداد خواهد بود. ماده ۶- رییس شورا موظف است طرح‌ها و لوایح را که به شورای‌عالی استان‌ها تقدیم می‌شود حسب مورد به کمیسیون‌های مربوطه ارجاع و در اولین فرصت در جلسه علنی شورا اعلام وصول نماید. رییس شورا یک نسخه از طرح‌ها و لوایح را برای اطلاع مقامات یا دستگاه‌های ذی‌ربط و دریافت نظرات ارسال می‌نماید. تبصره ۱- به تشخیص رییس شورا طرح‌ها یا لوایحی که موضوعات مختلفی دارند به کمیسیون‌های اصلی و فرعی ارجاع می‌شود. کمیسیون فرعی ظرف دو هفته گزارش خود را به کمیسیون اصلی یا هیأت رییسه ارسال می‌نماید. تا مجموعاً به انضمام گزارش کمیسیون اصلی برای طرح در جلسه علنی شورا تقدیم گردد. تبصره ۲- رییس یا مخبر کمیسیون اصلی و فرعی در اجلاس نظرات کمیسیون خود را در ارتباط با طرح‌ها و لوایح ارایه خواهند نمود. ماده ۷ – در موارد ضروری به تشخیص رییس شورا کمیسیون تلفیق از ترکیب هیأت‌رییسه شورا و رؤسای کمیسیون‌های پنجگانه و یک نفر از هر کمیسیون با تجربه و تخصص لازم به انتخاب رییس کمیسیون تشکیل خواهد شد. تصمیمات این کمیسیون پس از تصویب در صحن شورا طبق مقررات لازم‌الاجرا است. تبصره – کمیسیون تلفیق با ریاست رییس شورا تشکیل خواهد شد. ماده ۸- کمیسیون‌ها موظف‌اند طرح‌ها و لوایح را بررسی و گزارش رد یا تصویب، تغییر یا تکمیل آن را ظرف مدتی که از طرف رییس شورا با توافق کمیسیون مربوطه معین و اعلام می‌شود (که بیش از ۳ ماه نخواهد بود) به شورا ارایه دهند. تبصره ۱- در خصوص طرح‌ها لوایحی که نیاز به بررسی بیشتر دارد با درخواست رییس کمیسیون مربوطه و موافقت رییس شورا این مدت قابل تمدید خواهد بود. تبصره ۲- در صورتی که کمیسیون در تاریخ مقرر گزارش خود را ندهد هیأت‌رییسه موظف است موضوع را در دستور جلسه شورا قرار دهد. ماده ۹- چنانچه هر کدام از اعضای شورای‌عالی استان‌ها نظراتی در خصوص طرح و یا لایحه در حال بررسی در کمیسیون را داشته باشند پیشنهاد خود را کتباً به کمیسیون مربوطه ارایه می‌دهند نسخه‌ای از کلیه طرح‌ها و لوایح در اختیار اعضای کمیسیون قرار می‌گیرد. تبصره – در هر صورت گزارش کمیسیون‌ها در طرح‌های عادی و فوریت‌دار قبل از طرح در شورا در اختیار اعضای شورا قرار می‌گیرد. ماده ۱۰- رؤسای کمیسیون‌های شورای‌عالی استان‌ها در مواردی که طرح یا لایحه‌ای نیازمند بررسی بیشتر است می‌توانند آنرا جهت بررسی و اعلام نظر به کارشناسان و مشاوران ذی‌صلاح و مرکز پژوهش‌های شورای‌عالی استان‌ها ارسال نمایند و نظرات مشورتی آن را در زمانی که رییس کمیسیون تعیین می‌نماید، دریافت نمایند. تبصره – شورای‌عالی استان‌ها موظف است نسبت به تشکیل مرکز پژوهش‌ها و تصویب اساسنامه آن اقدام لازم را به انجام برساند. ماده ۱۱- در زمان رسیدگی به لوایح موضوع بند ۳ ماده یک این دستورالعمل، مسؤولین و مدیران و نمایندگان دستگاه‌های مربوطه حق حضور در جلسات کمیسیون و ادای توضیح را دارند. همچنین در صورت دعوت کمیسیون موظف به حضورند، در صورت عدم حضور غیرموجه کمیسیون می‌تواند با موافقت هیأت‌رییسه پیشنهاد را از دستور کار خارج نمایند. ماده ۱۲ – درخصوص طرح‌های اعضا و نیز طرح‌های شوراهای استان نماینده اعضاء پیشنهاددهنده و نیز نماینده شورای مربوطه حق حضور در جلسه کمیسیون را داشته و همچنین در صورت درخواست کمیسیون موظف به حضوراند، در غیر این صورت کمیسیون می‌تواند با موافقت هیأت‌رییسه طرح را از دستور کار خارج نمایند. ماده ۱۳ – بررسی طرح‌ها و لوایح در جلسه شورا به ترتیب دستور جلسه به شرح ذیل می‌باشد: ۱- ابتدا مخبر یا رییس کمیسیون اصلی گزارش لازم را به مدت حداکثر ده دقیقه اعلام می‌نماید. ۲- مخبر یا رییس کمیسیون فرعی گزارش خود را هر یک حداکثر به مدت ۵ دقیقه اعلام می‌نماید. ۳- دو نفر مخالف و دو نفر موافق به ترتیبی که ثبت نام نموده‌اند هر یک به مدت حداکثر ۵ دقیقه صحبت می‌نمایند. تبصره – منشیان اسامی اعضایی را که می‌خواهند به عنوان موافق یا مخالف صحبت کنند به ترتیب وصول (کتبی یا شفاهی) ثبت و به رییس می‌دهند. ۴- پس از خاتمه مذاکرات طبق مقررات مربوط رأی‌گیری بعمل می‌آید. ماده ۱۴- در هنگام بررسی طرح‌ها و لوایحی که دارای مواد و تبصره‌های متعدد است در مورد هر ماده جداگانه رأی‌گیری بعمل می‌آید. ماده ۱۵ – ناطقین باید در مورد موضوعی که در دستور است صحبت کنند و از بحث خارج نشوند، در غیر این‌صورت رییس جلسه به آنها تذکر خواهد داد و در صورت دو نوبت تذکر دفعه‌سوم رییس جلسه می‌تواند ناطق را از ادامه صحبت منع کند. تبصره – قطع کلام ناطق و عدم رعایت سکوت از طرف دیگر اعضای شورا و هرگونه گفتار یا کرداری که موجب بی نظمی شود، ممنوع است و مرتکب مشمول مقررات انضباطی بوده و رییس شورا مسؤول جلوگیری از این قبیل تخلفات است. ماده ۱۶- در هنگام بحث و مذاکره درباره کلیه طرح‌ها و لوایح هرگاه هیأت‌رییسه لازم بداند می‌تواند به مسؤولین مربوطه و یا نمایندگان شوراهای استان و کارشناسان و مشاوران شورای‌عالی استان‌ها اجازه صحبت بدهد. ماده ۱۷ – با پیشنهاد پنج نفر از اعضا و تصویب اکثریت اعضای شورا می‌توان یک طرح یا لایحه را به صورت حداکثر شش ماه مسکوت گذاشت در این قبیل موارد پس از توضیح یکی از پیشنهاد‌دهندگان به مدت پنج دقیقه و پاسخ آن از طرف یک مخالف به مدت ۵ دقیقه رأی گرفته می‌شود. تبصره – تقاضای مسکوت ماندن فقط برای یک مرتبه در یک موضوع قابل طرح می‌باشد. ماده ۱۸- اگر طرح یا لایحه‌ای مورد تصویب شورا واقع نشد، بدون تغییر اساسی تا شش ماه دیگر نمی‌توان آن را مجدداً به شورای‌عالی پیشنهاد نمود مگر با تقاضای بیست نفر از اعضا. ماده ۱۹- دبیرخانه شورای‌عالی استان‌ها موظف است در ابتدای هر دوره لیست طرح‌ها و لوایحی را که از دوره قبل شورای‌عالی استان‌ها به جا مانده و در کمیسیون‌ها مورد بررسی قرار نگرفته و یا در کمیسیون‌ها تصویب شده اما در اجلاس عمومی مورد بررسی واقع نشده است را تهیه و برای تصمیم‌گیری درخصوص آنها به هیأت رییسه تقدیم نماید، هیأت‌رییسه پس از بررسی جهت سیر مراحل تصویب حسب مورد طرح‌ها و لوایح را به کمیسیون‌ها و یا اجلاس عمومی ارایه می‌نماید. مبحث دوم: نحوه بررسی برنامه و بودجه عمومی کشور و ‌استان‌ها نظارت بر اجرای هماهنگ آن ماده ۲۰- برای بررسی برنامه توسعه و بودجه عمومی کشور به منظور جلوگیری از تبعیض و جلب همکاری در تهیه برنامه‌های عمرانی و رفاهی استان‌ها، شورای‌عالی استان‌ها موظف است پس از تقدیم پیش‌نویس لایحه فوق توسط دستگاه مربوطه با تشکیل کمیسیون موضوع ماده ۸ این دستورالعمل، تصمیمات لازم را اتخاذ می‌نماید. تبصره – هیأت‌رییسه شورا موظف به پیگیری نحوه اعمال پیشنهادات اصلاحی شورا در لایحه برنامه و بودجه عمومی کشور و اعلام گزارش به شورای‌عالی قبل از تقدیم لایحه برنامه و بودجه به مجلس شورای اسلامی می‌باشند. ماده ۲۱- برای نظارت بر اجرای هماهنگ برنامه و بودجه عمرانی و رفاهی به استناد اصل۱۰۱ قانون اساسی پس از دریافت گزارشات سالیانه و هزینه پیشرفت کارهای عمرانی از دستگاه‌های اجرایی مربوطه رییس شورا گزارشات را به کمیسیون نظارت ارجاع می‌نماید. کمیسیون موظف است در مهلت مقرر توسط رییس شورا بررسی و چنانچه ناهماهنگی نارسایی یا اشکالاتی ملاحظه نماید با تعیین موارد به طور دقیق و نیز پیشنهادات اصلاحی لازم را تهیه و به رییس شورا تقدیم نماید. ماده ۲۲- رییس شورا موظف است ضمن ارسال نسخه از گزارش کمیسیون فوق به مسؤولین مربوط به منظور توضیح حضور و دفاع، موضوع را در دستور جلسه شورا قرار دهد و طبق تصمیم شورا موضوع را به مسؤولین مربوطه و نیز عالی‌ترین مقام دستگاه اجرایی مربوطه ابلاغ و عنداللزوم پیگیری قانونی بعمل آورد. ماده ۲۳- چنانچه هر یک از شوراهای استان یا حداقل سه نفر از اعضای شورای‌عالی استان‌ها به نحوه اجرای برنامه و بودجه عمرانی و رفاهی استان‌ها اعتراضی داشته باشند، موضوع توسط رییس شورا به کمیسیون نظارت جهت بررسی و ارایه گزارش ارجاع می‌گردد. ماده ۲۴ – شورای استان موظف است نتیجه عملکرد خود از بررسی اجرای بودجه در استان مربوطه را ظرف مهلت یک ماه از تاریخ دریافت گزارش جهت بررسی به شورای‌عالی استان‌ها ارسال نماید. مبحث سوم: نحوه نظارت بر شوراهای استان‌ها ماده ۲۵- شورای هر استان موظف است یک نسخه از مصوبات خود را ظرف مدت ده روز به شورای‌عالی استان‌ها تقدیم نماید، مصوبات فوق بلافاصله پس از وصول توسط رییس شورا به کمیسیون مربوطه ارجاع می‌گردد. کمیسیون موظف است پس از بررسی، چنانچه مواردی مغایر با قوانین و مقررات یا خارج ازحدود وظایف و اختیارات شورای استان ملاحظه نمود، تعیین موارد بطور دقیق و ذکر مستندات قانونی مربوطه حداکثر ظرف مدت ده روز به ریاست شورا گزارش نماید. رییس شورا موظف است حداکثر دو هفته از تاریخ ابلاغ مصوبه شورای‌عالی، مراتب اعتراض خود را به طور مستدل و مستند به شورای ذی‌ربط ابلاغ نماید. تبصره ۱- اعضای کمیته انطباق مصوبات از میان اعضاء کارکنان و مشاوران شورای‌عالی استان‌ها که به پیشنهاد کمیسیون حقوقی شورا به تصویب شورا می‌رسد با حکم رییس شورا منصوب می‌شوند. تبصره ۲- دستورالعمل نحوه تشکیل جلسات کمیته مربوط پس از تهیه کمیته مذکور به تصویب رییس شورای‌عالی استان‌ها می‌رسد. ماده ۲۶- پیشنهاد سلب عضویت اعضاء شوراهای اسلامی استان در موارد مذکور در قانون به ترتیب ذیل می‌باشد: ۱- تقاضای سلب عضویت از سوی هر یک از شوراهای استان و یا هر یک از اعضای شورای‌عالی قابل طرح و بررسی می‌باشد. ۲- تقاضای فوق توسط رییس شورا به کمیسیون نظارت، برای بررسی و اعلام نظر ارجاع می‌گردد و ضمناً به عضو مربوطه نیز ابلاغ می‌گردد تا دفاعیات خود را به کمیته مذکور ارایه نماید. ۳- عضو مورد نظر که تقاضای سلب عضویت او شده است، حق حضور در جلسه رسیدگی و دفاع از خود را خواهد داشت و در صورت عدم امکان حضور می‌تواند عضو دیگری از اعضاء شورا را به نمایندگی از خود معرفی نماید. ۴- پس از ارایه گزارش کمیسیون نظارت موضوع در جلسه شورای‌عالی مطرع و در صورت تصویب، سلب عضویت به هیأت حل اختلاف مرکزی پیشنهاد می‌گردد. مبحث چهارم: اخذ رأی ماده ۲۷- اخذ رأی در شورای‌عالی به سه طریق انجام می‌گیرد: ۱- علنی با بالابردن دست (تعداد آرای مخالفین و موافقین مهم است و امتناع ندارد.) ۲- رأی‌گیری علنی با ورقه (افرادی که رأی مخالف و موافق و ممتنع داده‌اند مهم است.) ۳- رأی‌گیری مخفی با ورقه (شخصیت رأی‌دهندگان اشکار نباشد.) ماده ۲۸- رأی‌گیری در جلسات شورا علنی است و با بلند کردن دست و یا ورقه اخذ می‌شود، ولی به تقاضای اکثریت اعضاء حاضر در جلسه رأی‌گیری با ورقه به صورت مخفی انجام می‌گیرد. تبصره – در رأی‌گیری به روش بالابردن دست اسامی موافقین و مخالفین قرائت و در مشروح مذاکرات شورا ثبت می‌شود. ماده ۲۹- در مواردی که اخذ رأی علنی با ورقه الزامی است ترتیب اخذ رأی به گونه‌ای است که هر عضو دارای سه نوع کارت سفید، کبود و زرد است که اسم عضو روی آن چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول، کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. عدم شرکت در رأی‌گیری نیز امتناع به حساب می‌آید. تبصره – اسامی موافقین، مخالفین، ممتنعین بدون آنکه در جلسه علنی قرائت شود در شروع مذاکرات ثبت می‌شود. ماده ۳۰- در انتخابات هیأت رییسه شورا و کمیسیون‌ها و در تمام مواردی که موضوع انتخاب نماینده شورای‌عالی در قوانین و مقررات پیش‌بینی شده باشد اخذ رأی به صورت مخفی و با ورقه بعمل خواهد آمد. ماده ۳۱- این دستورالعمل در سی‌ویک ماده و پانزده تبصره در پنجمین اجلاس عمومی شورای‌عالی استان‌ها مورخ ۱۱/۱۱/۱۳۸۶ به تصویب رسید.