اساسنامه انجمن‌های حمایت زندانیان() مصوب ۱۱/۱۲/۱۳۶۰ شورای‌عالی قضایی() با اصلاحات بعدی تعریف ماده ۱ (اصلاحی ۲۶/۳/۱۳۶۲) ‌ـ‌ انجمن حمایت زندانیان انجمنی است که با شرکت مسؤولان و معتمدان به‌شرح مواد بعد در مقرّ هر دادگاه عمومی، دادگاه شهرستان و دادگاه بخش مستقل (در صورت و‌جود زندان) تشکیل می‌شود. انجمن مؤسسه‌ای غیرانتفاعی و دارای شخصیت حقوقی است. نظارت بر کار، تشکیل و انحلال و تعیین خط‌مشی و صدور احکام و هماهنگی امور انجمن‌ها در سطح کشور برعهده اداره‌کل اقدامات تأمینی و ‌تربیتی است.() اهداف ماده ۲‌ـ‌ انجمن در جهت کمک به زندانیان و خانواده آنان و نو پروری و اصلاح زندانیان و همکاری با زندان‌ها و مؤسسات تأمینی و تربیتی و مراکز مراقبت پس از خرو‌ج زندانیان فعالیت و اقدام می‌نماید. و‌ظایف ماده ۳‌ـ‌ انجمن به هر اقدام و عملی که اهداف انجمن ایجاب کند موظف است از جمله موارد زیرین: الف ‌ـ‌ کمک به خانواده زندانیان ب ‌ـ‌ بازسازی شخصیت و اصلاح و ارشاد زندانیان ج ‌ـ‌ کمک در جهت آموزش حرفه‌ای به زندانیان د ‌ـ‌ کمک به اشتغال زندانیان پس از آزادی با تهیه فرصت‌های شغلی یا کمک مالی هـ ‌ـ‌ مساعدت در بهبود و‌ضع بهداشت و درمان، ترغیب و تشویق فعالیت‌های فرهنگی، و‌رزشی، حرفه‌ای و آموزشی زندان‌ها. انجمن خدمات خود را به کلیه زندان‌ها، کانون‌های اصلاح و تربیت اطفال بزهکار، مراکز مراقبت پس از خرو‌ج زندانیان بزرگسال و اطفال بزهکار و دیگر مؤسسات تأمینی و تربیتی که و‌جود دارند یا بعداً ایجاد می‌شوند و ‌نیز به کسانی که در این زندان‌ها و مؤسسات نگهداری می‌شوند و به خانواده آنها ارایه خواهد کرد. و ‌ـ‌ استفاده از خدمات اطبا، مددکاران، مهندسین، آموزگاران و صاحبان تخصص و حرفه‌ و ‌فن در جهت بهبود و‌ضع زندانیان و پرداخت پاداش خرید خدمت به آنها. ز ‌ـ‌ تلاش برای افزایش درآمد انجمن با فعالیت‌های اقتصادی و انتفاعی و جلب کمک اشخاص و مؤسسات حقوقی و حقیقی و دو‌لت. ح ‌ـ‌ تهیه طرح‌ها و پیشنهادهایی در زمینه بهبود وضع زندان و مؤسسات تأمینی و تربیتی یا ایجاد مؤسسات جدید و تسلیم طرح‌ها به مسؤو‌لان مربوط. ط ‌ـ‌ همکاری با مؤسسات علمی و تحقیقی که در زمینه زندان‌ها و بزهکاری و مسایل مربوط به آن فعالیت و تحقیق می‌کنند و استفاده از نتایج کار و پیشنهادهای این مؤسسات. اختیارات ماده ۴‌ـ‌ انجمن می‌تواند در موارد زیرین اقدام کند: ۱‌ـ‌ همکاری با مسؤو‌لان زندان و جلب مساعدت مؤسسات کشور در مورد درمان زندانیانی که دچار ناهنجاری‌های مغزی و رو‌انی هستند. ۲‌ـ‌ انجام فعالیت‌های عام‌المنفعه، خیریه، اقتصادی و اقدامات اداری در جهت انجام و‌ظایفی که به موجب این اساسنامه و دیگر مقررات مربوط به‌عهده انجمن است. ۳‌ـ‌ اعلام‌نظر مشورتی به مسؤولان زندان در مورد حسن ‌اداره زندان‌ها، مؤسسات تأمینی و تربیتی و مؤسسات وابسته به آنها یا در مورد زندانیان یا خانواده آنان و در هر موردی که با زندانیان و خانواده آنان ارتباط یابد. سرمایه ماده ۵‌ ـ‌ سرمایه انجمن تشکیل می‌شود از: الف: کمک اشخاص حقیقی یا حقوقی یا دو‌لت. ب: عواید حاصل به موجب مقررات خاص از قبیل عوارض. ج: عواید حاصل از فعالیت‌های اقتصادی انجمن. ماده ۶‌ ـ‌ درآمدها و هزینه‌های انجمن باید طبق اصول حسابداری دقیقاً در دفاتر قانونی و‌ارد و طبق اصول کلی حسابداری و مقررات اساسنامه و مقرراتی که از مراجع مسؤو‌ل ابلاغ می‌شود هزینه شود. ماده ۷‌ـ‌ سال مالی از او‌ل فرو‌ردین ماه هرسال شرو‌ع و به آخر اسفندماه ختم می‌شود مگر در سال او‌ل تأ‌سیس انجمن که ابتدای سال مالی تاریخ تأ‌سیس انجمن است. ترازنامه هرسال مالی باید تا آخر اردیبهشت تهیه و به اداره کل اقدامات تأمینی و تربیتی() و نیز به بازرسان انجمن ارسال شود. ماده ۸‌ ـ‌ خدمات هیأت‌مدیره افتخاری و رایگان است. تشکیلات ماده ۹ ‌ـ ‌ارکان انجمن عبارتند از: ۱‌ـ‌ اعضا ۲‌ـ‌ مجمع عمومی اعضا ۳‌ـ‌ هیأت‌مدیره ۴‌ـ‌ مدیرعامل و قائم مقام او ۵‌ـ‌ بازرسان اعضا ماده ۱۰‌ـ ‌انجمن دارای اعضایی است که به انتخاب دادستان شهرستان یا عمومی تعیین می‌شوند وظیفه اعضا مساعدت مادی و معنوی به انجمن است. عضویت اعضا افتخاری است هیچ‌گونه معرفی‌نامه یا کارت عضویت برای اعضا صادر نخواهد شد. و‌ظایف و اختیارات مجمع عمومی ماده ۱۱‌ـ‌ مجمع عمومی با شرکت اعضا به دعوت دادستان هرساله در هفته آخر اردیبهشت‌ماه تشکیل می‌شود. ۱‌ـ‌ استماع گزارش هیأت‌مدیره ۲‌ـ‌ پیشنهاد طرق بهبود و‌ضع زندان ۳‌ـ‌ تعیین دو‌ نفر بازرس از بین اعضا و معرفی آنان به هیأت‌مدیره هیأت‌مدیره ماده ۱۲ (اصلاحی ۲۴/۱۰/۱۳۶۸ رییس قوه‌قضاییه) ‌ـ‌ هیأت‌مدیره از افراد ذیل تشکیل می‌شود: دادستان عمومی ‌ـ‌ دادستان انقلاب اسلامی() ‌ـ‌ مدیرکل سازمان زندان‌ها‌ـ‌ فرماندار‌ـ‌ رییس زندان و سه نفر معتمد که از بین اشخاص متقی و موجه و خیر محل با پیشنهاد مدیرکل سازمان زندان‌ها و تأیید ریاست سازمان انتخاب می‌شوند. ماده ۱۳ (اصلاحی ۲۴/۱۰/۱۳۶۸ رییس قوه‌قضاییه)‌ -‌ هیأت‌مدیره در تهران از اشخاص زیر تشکیل می‌شود: نماینده دادستان کل کشور ‌ـ‌ دادستان عمومی تهران ‌ـ‌ دادستان انقلاب اسلامی تهران()-‌ رییس سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور و سه نفر معتمد به انتخاب رییس سازمان زندان‌های کشور. ماده ۱۴‌ـ‌ جلسات هیأ‌ت‌مدیره با شرکت اکثریت اعضا رسمیت دارد و تصمیمات با رأی اکثریت عده حاضر معتبر است. ماده ۱۵‌ـ‌ مدت خدمت هیأ‌ت‌مدیره دو سال است، هیأت‌مدیره تا تعیین و شرو‌ع به کار هیأت‌مدیره جدید کماکان و‌ظایف خود را انجام خواهد داد. ماده ۱۶‌ـ‌ و‌ظایف هیأت‌مدیره به‌شرح زیر است: الف‌ـ‌ انتخاب یک نفر رییس، یک نفر نایب رییس، یک نفر خزانه‌‌دار، یک نفر بازرس از میان اعضای هیأ‌ت‌مدیره. ب ‌ـ‌ انتخاب یک نفر مدیرعامل از میان اعضا یا خارج و در صورت لزوم انتخاب یک‌نفر قائم‌مقام مدیرعامل. ج ‌ـ‌ تهیه اساسنامه و آیین‌نامه و طرح‌های لازم جهت اداره مؤسسات و‌ابسته اعم از مؤسسات موجود یا در حال احداث و ارسال آن به دفتر اقدامات تأمینی جهت تصویب از طریق شورای‌عالی قضایی.() د ‌ـ‌ رسیدگی به و‌ضع زندانیان و کمک به آنان هـ ‌ـ‌ احیای اخلاقی و بازسازی شخصیت و ارشاد و اصلاح زندانیان و‌ـ‌ ایجاد کار و کارگاه و فرصت‌های اشتغال برای زندانیان در مدت حبس و پس از آن یا هر نوع کمک و اقدام که ایجاب نماید. ز‌ـ‌ مساعدت به‌خانواده ‌زندانیان‌ و‌ سعی در ارشاد و توان بخشی آنان برای زندگی مستقل و سالم. ط‌ـ‌ مساعدت در بهداشت و بهسازی محیط زندان و تأمین و‌سایل بهداشت و درمان. ی‌ـ‌ همکاری با محققان و مؤسسات پژو‌هشی در زمینه‌های جرم‌شناسی و علم اداره زندان‌ها و نظایر این‌ها. ک‌ـ‌ پیشنهاد طرح‌ها و راه‌حل‌ها در زمینه بهبود اداره زندان‌ها و اصلاح و اشتغال زندانیان به مسؤو‌لان. ل‌ـ‌ تشکیل جلسات برای رسیدگی و انجام و‌ظایف که باید حداقل کمتر از یک‌بار در ماه نباشد. ماده ۱۷‌ـ‌ اختیارات هیأ‌ت‌مدیره: ۱‌ـ‌ و‌اگذاری قسمتی از اختیارات هیأ‌ت به مدیرعامل. ۲‌ـ‌ استفاده از خدمات مددکاران و تصویب پرداخت پاداش خرید خدمت به آنها و اعزام مددکاران به زندان‌ها و مؤسسات تأمینی و مراقبتی. ۳‌ـ‌ دعوت از مطلعین و کارشناسان برای بررسی مسایل با حضور در هیأت‌مدیره و اظهار نظریه و پرداخت دستمزد و حق رفت و آمد یا پاداش خرید خدمت آنان. ۴‌ـ‌ استمداد از مؤسسات دو‌لتی و غیردو‌لتی برای انجام و‌ظایف انجمن مانند بیمه زندانیان و خانواده آنان، اعلام مورد به زندان (و در تهران به شورای سرپرستی)() برای تعقیب و بهره‌برداری از نتیجه اقدامات. ۵‌ـ‌ اعطای مأموریت به عضو یا جمعی از اعضای خود برای انجام وظایف مقرر یا انجام بررسی و تحقیق و اعلام نتیجه به هیأت‌مدیره. ۶‌ـ‌ تصویب میزان دستمزد و یا پاداش خدمت به کارکنان دفتری و اداری و فنی و مدیرعامل و قائم‌مقام و‌ی و مددکاران اجتماعی. مدیرعامل ماده ۱۸‌ـ‌ مدت خدمت مدیریت عامل یک‌سال مالی است سمت مدیرعامل با پایان دو‌ره هیأت‌مدیره پایان می‌یابد. و‌ظایف مدیرعامل ماده ۱۹‌ـ ۱‌ـ اداره کلیه امور اجرایی و اداری انجمن و هر اقدامی که به موجب این آیین‌نامه و مقررات کشور باید انجام گیرد. ۲‌ـ‌ اجرای مصوبات هیأت‌مدیره. ۳‌ـ‌ تهیه پیشنهادها و طرح‌ها و راه‌حل‌ها برای مشکلات و‌انجام و‌ظایف انجمن. ۴‌ـ‌ مراجعه و حضور در مراجع قضایی و اداری و جوابگویی از طرف انجمن مقررات این آیین‌نامه رأساً و نیز به و‌کالت از طرف هیأت‌مدیره در صورت تفویض اختیار. ۶‌ـ‌ تشکیل جلسات‌ هیأت‌مدیره ‌و ‌تعیین ‌دستور کار جلسات و تنظیم صورت‌جلسات هیأت‌مدیره. ۷‌ـ‌ ارسال ترازنامه مالی انجمن و گزارش اقدامات انجام شده به اداره‌‌کل اقدامات تأمینی و تربیتی. ۸‌ ـ‌ کوشش برای افزایش درآمد انجمن و افزایش خدمات انجمن. اختیارات مدیرعامل ماده ۲۰‌ـ‌ الف ‌ـ‌ تعیین سمت و تقسیم کار کارکنان انجمن. ب ‌ـ‌ دعوت جلسات عادی و فوق‌العاده هیأت‌مدیره. ج ‌ـ‌ دعوت کارشناسان و جلب نظر متخصصین به‌منظور بررسی‌های تحقیقی و تهیه طرح‌ها و پیشنهادها. ماده ۲۱‌ ـ‌ قائم‌‌مقام مدیرعامل در غیاب مدیرعامل با و‌ظایف و اختیارات او انجمن را اداره می‌کند. بازرسان ماده ۲۲‌ ـ‌ مجمع عمومی از میان اعضا دو نفر بازرس انتخاب و به هیأت‌مدیره معرفی می‌نماید بازرس یا بازرسان موظفند منفرداً و مجتمعاً با بررسی مصوبات و اقدمات هیأت‌مدیره و ترازنامه انجمن گزارش خود را به هیأت‌مدیره و مجمع عمومی و اداره کل اقدامات تأمینی و تربیتی تسلیم نمایند. انحلال ماده ۲۳‌ ـ‌ انجمن به تقاضای اداره کل اقدامات تأمینی و تربیتی با ذکر مورد و تصویب شورای سرپرستی سازمان زندان‌ها و امور تأمینی و تربیتی کشور() منحل می‌شود اعلام انحلال و ترتیب تحویل و تحول اسناد و اموال و پرسنل و اداره تأسیسات و اموال برعهده اداره مذکور است. در تقاضای انحلال دلایل و جهات آن باید به‌طور صریح و مستند به شورای سرپرستی اعلام شود. ماده ۲۴‌ ـ‌ در صورت اعلام انحلال انجمن هیأت‌مدیره و هیأ‌ت عامل و کارکنان و اعضای انجمن از هرگونه فعالیت و تصرف در امور و اموال و اسناد ممنوعند، متخلف طبق مقررات کیفری تحت تعقیب قرار خواهد گرفت. ماده ۲۵‌ ـ‌ در صورت اعلام انحلال انجمن اداره‌کل اقدامات تأمینی و تربیتی می‌تواند اداره امور انجمن را موقتاً تا تشکیل هیأت‌مدیره جدید به‌عهده دادستان شهرستان یا رییس دادگستری یا فرماندار محل و‌‌اگذار نماید. دراین‌صورت نماینده مذکور دارای کلیه و‌ظایف و اختیارات انجمن و ارکان آن خواهد بود. ماده ۲۶‌ـ‌ موارد انحلال انجمن‌ها به‌شرح زیر است: الف ‌ـ‌ به حکم قانون ب ‌ـ‌ حکم مرجع قضایی صالح ج ‌ـ‌ تخطی انجمن از حدو‌د و‌ظایف خود و دخالت در امور اجرایی دیگر سازمان‌ها د ‌ـ‌ عدم ترتیب دفاتر رسمی مالی و عدم ارسال ترازنامه سالیانه تا یک‌ماه پس از اعلام کتبی اداره‌کل اقدامات تأمینی و تربیتی هـ ‌ـ‌ درصورتی‌که ‌دو‌سوم‌ اعضای‌ هیأت‌مدیره‌ فوت ‌یا استعفا کنند یا به هر علت فاقد سمت شوند. ماده ۲۷‌ـ‌ درصورتی‌که بازرسان منتخب مجمع عمومی فوت کرده یا استعفا کنند و یا به هر علت فاقد سمت شوند هیأت‌مدیره یا مدیرعامل با دعوت مجمع عمومی فوق‌العاده نسبت به تجدیدنظر انتخاب بازرس یا بازرسان مورد نظر اقدام می‌نماید. ماده ۲۸‌ـ‌ درصورتی‌که مدیرعامل یا یکی از اعضای هیأت‌مدیره فوت یا استعفا کرده یا به هر علت فاقد سمت شوند طبق مقررات این آیین‌نامه شخص یا اشخاص دیگری به جای آنان انتخاب می‌شوند. اجرا ماده ۲۹‌ـ‌ این اساسنامه با رعایت مواعد مندرج در ماده ۲ قانون مدنی لازم‌‌الاجرا است. اساسنامه انجمن حمایت زندانیان مرکز مصوب ۲۲/۲/۱۳۳۶ هیأت‌وزیران و دیگر مقررات مغایر با این اساسنامه ملغی است. آیین‌نامه داخلی انجمن از طرف اداره کل اقدامات تأمینی و تربیتی تهیه و پس از تصویب شورای‌عالی قضایی به اجرا در خواهد آمد. ماده ۳۰‌ـ‌ این اساسنامه در ۳۰ ماده و یک تبصره در تاریخ یازدهم اسفند ماه ۱۳۶۰ در اجلاس ۲۱۸ به استناد لایحه قانونی الحاقی به ماده ۱ قانون واگذاری اداره امور زندان‌هاو اصلاحیه آن به دادگستری به تصویب شورای‌عالی قضایی رسید.