آیین‌نامه اجرایی مدد کاری اجتماعی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب ۲۶/۶/۱۳۷۹ رییس قوه قضاییه() در اجرای بندهای (ب) و (ج) ماده ۲ قانون تبدیل شورای سرپرستی زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور به سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب ۶/۱۱/۱۳۶۴ مجلس شورای اسلامی() و با اختیار حاصل از ماده ۹ قانون مذکور آیین‌نامه اجرایی مددکاری اجتماعی سازمان مذکور به‌شرح ذیل تصویب می‌‌گردد: ماده ۱ ـ تعاریف: الف) مددکاری عبارت است از: تلاش در جهت فراهم نمودن هدایت معنوی و مادی مددجو و شناخت توانایی‌ها و مشکلات مددجو و سعی در بهره‌ور نمودن استعدادها و چاره‌جویی نارسایی‌ها و مشکلات روانی، اجتماعی و اقتصادی مددجو و تلاش در جهت تطبیق مقتضیات اجتماعی با شرایط فردی مددجو، فراهم آوردن شرایط پذیرش اجتماعی مددجو و سازگاری اجتماعی وی. ب) مددکار ـ فردی است که به دانش مددکاری و علوم اجتماعی و مهارت در تنظیم روابط انسانی مجهز است و خدمات مددکاری انجام می‌‌دهد. د) مددجو ـ مددجویان موضوع این آیین‌نامه عبارتند از کلیه افرادی که بر اساس تصمیم مراجع ذی‌صلاح قانونی در زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها، کانون‌های اصلاح و تربیت و مراکز اقدامات ‌تأمینی و مؤسسات وابسته به سازمان زندان‌ها نگهداری می‌‌شوند و نیز محکومان آزاد شده‌ای که به مراکز مراقبت بعد از خروج معرفی شده‌اند و حسب اعلام خود آنان یا مدیران واحدهای ذی‌ربط سازمان زندان‌ها، نیاز به رسیدگی، مساعدت یا مراقبت دارند. تبصره ـ خانواده افراد مذکور در این ماده و نیز کلیه خانواده‌هایی که تحت حمایت انجمن‌های حمایت از زندانیان قرار می‌‌گیرند و نیاز آن به خدمات مددکاری به‌وسیله مدیران انجمن‌ها اعلام می‌‌شوند نیز مددجو تلقی می‌‌شوند. ماده ۲ ـ اصول مددکاری اجتماعی اصولی که باید در امر مددکاری رعایت گردد عبارتند از: الف) اصل قبول یا پذیرش مددجو: مددکار موظف است در هر شرایطی صرفنظر از جنبه‌های عقیدتی، نژادی، مالی و غیره مددجو را بپذیرد. ب) اصل برقراری ارتباط یا ایجاد رابطه: مددکار سعی می‌‌نماید با برقراری ارتباط (فردی) مددجو را مورد شناسایی، تشخیص و بازتوانی قرار دهد. ج) اصل توجه به کرامت انسانی و حفظ شخصیت فردی: مددکار مددجوی خود را فارغ از خصوصیات و اوصاف برونی و درونی پذیرا می‌‌باشد و نیازها و عواطف و شخصیت وی را محترم می‌‌شمارد. د) اصل مشارکت در فعالیت‌ها: مددکار باید تلاش نماید که مددجویان را در فعالیت‌های گوناگون شرکت دهد تا از این طریق زمینه بروز استعدادها و خود شکوفایی مددجو فراهم گردد. هـ) اصل رازداری حرفه‌ای: رازداری حرفه‌ای به‌عنوان مهمترین رکن در مددکاری اجتماعی به‌منظور برقراری اعتماد رعایت می‌‌شود. و) اصل خود آگاهی مددکار: مددکار باید نسبت به ضعف‌ها و نقاط قوت خود، آگاه بوده از قضاوت ارزشی و یا دخالت دادن احساسات و افکار خود در رابطه حرفه‌ای خودداری نماید. ز) اصل آزادی فکر و بیان آزادانه افکار: مددکار با ایجاد محیط صمیمی و رفتار صریح و بیان آزادانه افکار خود امکان بیان عقاید و اظهار دردها و کمبودها و نیازها را برای مددجو فراهم نماید و خطر طرد شدن، تحقیر و یا مورد خیانت واقع شدن را در مددجو از بین ببرد و بدین ترتیب احساس امنیت را در وی تقویت نماید. ماده ۳ ـ اهداف مددکاری اجتماعی از جمله اهداف مددکاری اجتماعی عبارتند از: الف) ایجاد زمینه‌های لازم در جهت اصلاح، تربیت و تهذیب مددجویان با استفاده از کارشناسان امور فرهنگی با تکیه به فرهنگ غنی اسلامی و دانش رفتارشناسی انسانی. ب) پیشگیری از آثار سوء ناشی از محبوس شدن فرد. ج) تلاش در جهت بازسازی شخصیت مددجویان با بهره‌وری از سنجش استعدادها و ظرفیت‌های آنان. د) تلاش در جهت تغییر و تعدیل تفکر مددجو و کمک به مددجو در جهت پی بردن به واقعیت‌های زندگی. هـ) ایجاد روحیه صبر و توکل و امید به آینده‌ای روشن و تلاش در جهت رشد استعداد‌های نهفته به‌منظور تقویت اعتماد به نفس. و) فراهم نمودن فرصت برای مسؤولیت‌پذیری مددجویان و کمک به آنان به‌منظور شناخت بیشتر با استفاده از امکانات بالقوه و بالفعل. ز) آماده‌سازی زمینه‌های بازگشت مجدد مددجویان به زندگی اجتماعی و تسهیل شرایط پذیرش آنان در محیط خارج از زندان. ح) شناسایی امکانات حرفه‌ای و استعدادهای هنری و علمی و فنی مددجو و پیشنهاد طرق بازتوانی و اشتغال و خودکفایی مالی مددجو. ماده ۴ ـ وظایف مددکاران اجتماعی وظایف مددکاران اجتماعی به‌شرح ذیل است: الف) تنظیم و تشکیل پرونده شخصیتی مددجویان. ب) بررسی مسائل و مشکلات خانوادگی و اجتماعی و رفتاری مددجویان و راهنمایی و ارشاد و ارایه نظرات مشورتی از طریق مصاحبه، مشاوره و راهنمایی و … ج) ارایه نظرات کارشناسی به شورای طبقهبندی و انضباطی زندان. د) ارایه پیشنهاد در مورد اعطای ملاقات مددجویان با خانواده و سایر اشخاص به رییس زندان. هـ) تشویق و ترغیب مددجویان به شرکت در فعالیت‌های گروهی در زندان. و) ارایه نظرات مشورتی به کارشناسان، مسؤولین زندان و مقامات قضایی در جهت رفع مشکلات مددجویان با رعایت اصل سلسله مراتب. ز) ارایه نظرات مشورتی در خصوص مددجویان آزاد شده به مراجع ذی‌صلاح حسب ضرورت. ح) شناسایی و اظهار نظر در خصوص مددجویان واجد شرایط جهت معرفی به مراکز مراقبت بعد از خروج به مؤسسات خدمات اجتماعی حسب ضرورت. ط) بررسی وضعیت معیشتی و خانوادگی مددجویان از طریق مصاحبه با خانواده آنان و عندالاقتضا، تهیه گزارش از وضعیت زندگی خانوادگی مددجو پس از هماهنگی با رییس زندان. ی) جستجوی راه‌حل‌ها، بهره گرفتن از عواطف درکار، یادگیری و تمرین مهارت‌های جدید. ک) همکاری و تشریک مساعی با مسؤولان و کارکنان ادارات روابط عمومی و فرهنگی تربیتی و سایر مراجع ذی‌ربط. ل) همکاری با روانپزشکان و روانشناسان تربیتی به‌منظور شناخت علل ناسازگاری و ناراحتی‌های روانی مددجویان. م) ارتباط با مسؤولان قضایی، اداری، اجرایی و انتظامی به‌منظور رفع مشکلات مددجو در حدود قوانین و مقررات مربوط، بعد از آزادی مددجو از زندان. ن) مذاکره با شکات مددجویان و تلاش در جهت جلب رضایت آنان. س) اتخاذ تدابیر لازم به‌منظور شناسایی مددجویان نیازمند جهت معرفی به انجمن حمایت از زندانیان و سایر مؤسسات حمایتی به‌منظور دریافت هرگونه کمک. ع) شناسایی و جلب همکاری افراد خیر داوطلب جهت کمک به مددجویان معرفی آنان به مراجع ذی‌صلاح. ف) نظارت بر نحوه فعالیت مددیاران اجتماعی و بررسی پیشنهادات آنان. ص) شناسایی مددجویان نیازمند به امکانات توانبخشی و معرفی آنان به واحدهای مربوطه حسب ضرورت. ق) تشکیل جلسات گروهی با مددجویان و استفاده از راهکارهای مناسب جهت ریشه یابی و حل مسائل و مشکلات آنان. ماده ۵ ـ مددکاران باید طبق سوگندنامه زیر سوگند یاد کنند و متن سوگندنامه را امضا نمایند. تبصره ـ سوگندنامه به‌شرح زیر است: سوگندنامه مددکاری اجتماعی بسم الله الرحمن الرحیم *«من» به‌عنوان یک مددکار تعلیم یافته حرفه‌ای، در پیشگاه قرآن کریم به خداوند قادر متعال سوگند یاد می‌‌کنم که روابط حرفه‌ای خویش را بر طبق منشور اخلاقی مددکاری تنظیم و اجرا کنم و بدین وسیله رضایت درونی و ایمان و اعتقاد واقعی خویش را به این نکات ابراز می‌‌دارم: * «من» نخستین تعهد و پیمان خویش را خدمت راستین به افراد، گروه‌ها و جامعه می‌‌دانم، خدمتی که جهد در بهبود و پیشرفت شرایط اجتماعی شرایط اجتماعی() را نیز شامل می‌‌گردد. * «من» مسؤولیت خدمتی را که به انجام دادنش مفتخرم با آغوش باز می‌‌پذیرم. * «من» مسؤولیت حرفه‌ای خویش را بر علایق شخصی ترجیح می‌‌دهم و می‌‌کوشم تا منافع شخصی را فدای مصالح عمومی کنم. * «من» تعهد می‌‌کنم در پنهان داشتن اسرار مردم از گزند نامحرمان کوشا باشم و اصل رازداری حرفه‌ای را که از اصول مهم مددکاری است با آغوش باز می‌‌پذیرم. * «من» به موازین علمی، یافته‌ها و عقاید صاحبنظران با دیده احترام می‌‌نگرم و طریق منطق را برای بیان و تعبیر آنها بر می‌‌گزینم. * «من» به اصول حرفه‌ای مددکاری اجتماعی اعتقاد کامل دارم و اعمال و رفتار خود را بر مبنای علم، تجربه و مهارت‌های مددکاری بنیان مینهم. * «من» مسؤولیت و وظیفه حرفه‌ای خود می‌‌دانم که عقاید و یافته‌های علمی و حرفه‌ای خویش را به خاطر پیشرفت برنامه‌‌های بهزیستی انسان‌ها و گسترش خدمات اجتماعی، در اختیار بشریت قرار دهم و حمایتم را از این طرح‌ها اعلام می‌‌دارم. * «من» تعهد می‌کنم که در حفظ و حمایت جامعه بکوشم و در جلوگیری از اعمال غیر اخلاقی و ضد ارزش‌های دینی که توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی در جامعه صورت می‌‌گیرد، کوشا باشم. * «من» آمادگی خویش را برای تقدیم خدمت لازم حرفه‌ای در هنگام رویدادهای ناگهانی و حوادث غیر منتظره عمومی اعلام می‌‌دارم. * «من» بین گفتار و کردار خویش به‌عنوان یک فرد اجتماع، و بین گفتار و کردار حرفه‌ای خود به‌عنوان نماینده یک مؤسسه در جامعه فرق قائلم و با وضوح و صراحت شایسته این دو را از یکدیگر تشخیص و تمیز می‌‌دهم. * «من» از این اصل که هر حرفه‌ای لازمه‌اش تعلیم و تربیت حرفه‌ای است پشتیبانی می‌‌کنم. * «من» عهد می‌‌بندم که به ایجاد و حفظ شرایط لازمی که در مؤسسه‌های مختلف، مددکاران را قادر می‌‌سازد تا به مفاد منشور اخلاقی عمل کنند کمک کنم. * «من» تعهد می‌‌کنم داوری‌های حرفه‌ای، خواست‌ها و عواطف خویشتن را معیار سنجش قرار ندهم، سعی می‌‌کنم که احساسات انسانها را درک کنم، از احساسات، تعصبات و پیشداوری‌های شخصی دوری گزینم تا بدین وسیله به تجلی و کشف واقعیت‌ها کمک کرده باشم. * «من» برای تحقق بخشیدن به هدف‌های این منشور، تعهدات و پیمان‌های خویش را با توجه به حق تقدم موردها، آنطور که هر موقعیت ایجاد می‌‌کند انجام می‌‌دهم، اصول مددکاری را در نظر می‌‌گیرم و برای انجام دادن خدمت راهی را بر می‌گزینم که با روح و مفاد این منشور اخلاقی وفق دهد. ماده ۶ ـ وظایف مددیاران اجتماعی وظایف مددیاران اجتماعی عبارتند از: اجرای وظایف محوله از سوی مدیر زندان، مددکار مافوق از جمله امور ذیل: الف) کمک به تشکیل و تنظیم پرونده شخصیتی مددجویان با نظارت مددکار اجتماعی حسب ضرورت. ب) کمک به مددکاران اجتماعی در تشکیل جلسات گروهی با مددجویان و استفاده از راهکارهای مناسب جهت ریشه یابی و حل مسائل و مشکلات آنان با نظارت مددکار اجتماعی. ج) تشریک مساعی در درک و تشخیص مشکل مددجویان با مددکار اجتماعی. د) کمک به پیگیری پرونده قضایی مددجویان و عنداللزوم مطالعه آن با ارایه معرفی کتبی از زندان با نظارت مددکار اجتماعی. هـ) کمک به مددکار اجتماعی در خصوص جلب رضایت شکات. و) نگهداری و طبقه بندی کلیه گزارش‌ها، تشکیل پرونده و انجام دیگر مکاتبات مربوط. ز) جمع‌آوری درخواست‌های مددجویان و ارایه آن به مددکاران اجتماعی. تبصره ۱- مددیاران موظفند در جهت انجام مأموریت‌های خود حسب نظر مقامات قضایی ذی‌ربط همکاری لازم را معمول دارند. تبصره ۲- سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور می‌‌تواند جهت نیل به اهداف مندرج در ماده (۳) این آیین‌نامه از خدمات مددکاران و مددیاران اجتماعی نهادها و مؤسسات دولتی و غیردولتی و سایر اشخاص حقیقی به‌صورت افتخاری استفاده نماید. ماده ۷ ـ تشکیلات ۱ـ در هر زندان واحد مددکاری با حضور تعداد کافی مددکار و مددیار تشکیل می‌‌شود. ۲ ـ نظرات کارشناسی مددکاران باید به‌طور جدی ملحوظ نظر شورای طبقه بندی زندان و قاضی ناظر زندان قرار گیرد. ۳ ـ محاکم و قضات اجرای احکام به هنگام پیگیری مشکلات مددجویان، باید حرمت مددکاران را محفوظ داشته و نظارت() آنان را استماع و در حد مقدورات قانونی مورد عمل قرار دهند. ۴ ـ آزادی مشروط زندانیان و عفو و تخفیف مجازات زندانیان و همچنین مرخصی و ملاقات آنان در مواقعی که مددکاران اجتماعی تشخیص می‌‌دهند توسط رییس زندان پیگیری خواهد شد. ۵ ـ انجمن حمایت زندانیان، اداره بهزیستی و سایر مؤسسات خیریه در حد مقدورات با مددکاران اجتماعی همکاری می‌‌کنند. ماده ۸ ـ واحد مددکاری آمار فعالیت‌های ماهیانه خود را در ۳ نسخه تهیه و به مدیر واحد خود، اداره کل اقدامات تأمینی در سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور و رییس دادگستری حوزه قضایی ارسال می‌‌نماید. ماده ۹ـ بودجه واحد مددکاری در بودجه سالیانه هر اداره کل منظور و از محل اعتبارات مصوب پرداخت می‌‌شود. ماده ۱۰ـ این آیین‌نامه مشتمل‌بر۹ ماده و ۴ تبصره بنا به پیشنهاد وزیر دادگستری و رییس سازمان زندان‌ها در تاریخ ۲۶/۶/۷۹ به تصویب رییس قوه‌قضاییه رسید.