صندوق ملی حفاظت از محیط‌زیست بلغارستان تاریخچه تشکیل صندوق: قانون حفاظت از محیط‌زیست سال ۱۹۹۲ به دولت بلغارستان اجازه داد تا نسبت به تشکیل صندوق ملی حفاظت از محیط‌زیست اقدام نماید. قانون تشکیل صندوق ملی محیط‌زیست بلغارستان در سال ۱۹۹۲ توسط شورای وزیران توصیب شد. در این مصوبه منابع تأمین اعتبار، نحوه هزینه‌کرد منابع مالی، چگونگی مدیریت صندوق از جمله رویه‌های گزارش‌دهی و نظارت و وضعیت قانونی صندوق مشخص شده است. هدف اصلی احداث صندوق نیز حمایت مالی از سیاست‌ها و برنامه‌های حفاظت از محیط‌زیست کشور اعلام شد. در سال ۱۹۹۵ اساسنامه صندوق اصلاح شد. بر اساس این تغییرات به صندوق اجازه©۱۵۷© داده شد تا بتواند از فعالیت‌ها زیست‌محیطی شهرداری‌ها و بنگاه‌های آلوده‌کننده به‌صورت اعطای وام‌های کم‌بهره حمایت نماید. علاوه بر این در اساسنامه جدید به صندوق اجازه داده شد تا شعبات و صندوق‌های فرعی را در زمجموعه‌های خود تشکیل دهد. مدیریت و سازماندهی صندوق صندوق دارای هیأت‌مدیره متشکل از ۱۲ عضو است که بر نحوه هزینه‌کرد و درآمدهای صندوق نظارت می‌کنند. ریاست هیأت‌مدیره نیز برعهده وزیر محیط‌زیست بوده و اعضای آن شامل وزیر دارایی، وزیر انرژی و منابع انرژی، وزیر بهداشت، وزیر توسعه منطقه‌‌ای و مسکن، وزیر کشاورزی و صنایع غذایی، وزیر صنایع، وزیر حمل‌ونقل و نماینده‌ای از جامعه علمی و یک نماینده از تشکل‌های مردم نهاد هستند. هر کدام از اعضای هیأت‌مدیره توسط وزیر محیط‌زیست و به پیشنهاد سایر وزیران منصوب می‌شوند. وظایف و مسؤولیت‌های هیأت‌مدیره به‌شرح زیر است: - تهیه و تدوین سیاست‌های صندوق برای اجرای راهبردهای حفاظت از محیط‌زیست کشور - تدوین معیارها لازم برای انتخاب پروژه‌های حفاظت از محیط‌زیست - تصویب مستندات لازم در خصوص نحوه کمک به پروژه‌های زیست‌محیطی - تهیه دستورالعمل‌های لازم برای تخصیص منابع مالی صندوق - تصویب بودجه سالانه صندوق - تصویب پروژه‌های منتخب حفاظت از محیط‌زیست در چارچوب راهبردهای حفاظت از محیط‌زیست - فعالیت‌ها جاری صندوق توسط دفتر امور اجرایی انجام می‌شود. این دفتر دارای شش کارشناس است. وظایف دفتر امور اجرایی نیز به‌شرح زیر است: - سازماندهی جلسات هیأت‌مدیره و آماده‌سازی مستندات و دستور جلسات هیأت‌مدیره - تکمیل و تعیین پیش‌نویس درخواست وام و کمک‌ها - پیشنهاد معیارهای لازم برای انتخاب پروژه‌ها و تعیین زمان لازم برای پرداخت کمک‌ها - ارزیابی درخواست‌های مالی، آماده‌سازی قرادادها برای کمک‌های مالی - انتشار اسناد مهم و معیارهای ارزیابی پروژه‌ها - تهیه پیش‌نویس بودجه سالانه صندوق و تهیه گزارش‌های سالانه صندوق - اجرای تصمیمات هیأت‌مدیره و تهیه گزارش‌های منظم در مورد فعالیت‌ها هیأت‌مدیره ساختار تشکیلاتی صندوق ملی حفاظت از محیط‌زیست بلغارستان در شکل (۱) ارایه شده است. شکل ۱. ساختار سازمانی صندوق ملی حفاظت از محیط‌زیست بلغارستان ( درآمدهای صندوق ملی حفاظت از محیط‌زیست: منابع اصلی تأمین اعتبار صندوق شامل موارد زیر است©۱۵۸©: - ۶۰ درصد منابع مالی صندوق توسط وزارت محیط یا نهادهای وابسته وزارت محیط‌زیست که مسؤول اخذ جرایم تخریب و آلودگی‌های محیط‌زیست هستند تأمین می‌شود. - انواع عوارض دریافتی توسط وزارت محیط‌زیست بر اساس قانون حفاظت از محیط‌زیست. از مهمترین این عوارض می‌توان به عوارض حاصل از صدور مجوز حمل‌ونقل مواد و پسماندهای خطرناک، عوارض صادرات گونه‌های گیاهی و جانوری حفاظت شده، عوارض برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه‌ها، جرایم تخلیه فاضلاب‌ها، درآمد حاصل از ارزیابی زیست‌محیطی طرح‌ها، عوارض ممیزی محیط‌زیستی و موارد مشابه اشاره کرد به‌موجب قانون به صندوق واریز می‌شوند. - منابع حاصل از سود سود بازپرداخت وام‌ها - درآمدهای حاصل از قانون بازسازی و خصوصی‌سازی نهادهای دولتی و شهرداری‌ها - مالیات بر سوخت به استناد قانون مالیات بر سوخت‌های مایع - کمک‌های حاصل از منابع داخلی و خارجی در شروع سال، دفتر امور اجرایی گزارشی از منابع تخصیص‌یافته سال گذشته ارایه و درآمدهای سال آینده را پیش‌بینی می‌کند. برآورد درآمدها به‌صورت ادواری در سال تعدیل و بازنگری می‌شود. این بازنگری‌ها بر اساس شرایط اقتصادی کشور و به پیروی از سیاست‌های دولت انجام می‌شود. ( نحوه هزینه‌کرد منابع مالی صندوق: نحوه هزینه‌کرد منابع مالی صندوق توسط هیأت‌مدیره و بر اساس سیاست‌های ملی حفاظت از محیط‌زیست، برنامه کاری سالانه وزارت محیط‌زیست و تصمیمات دولت در زمینه مشکلات محیط‌زیست و همچنین تصمیمات شورای‌عالی متخصصان محیط‌زیست اولویت‌بندی و مشخص می‌شود. معیارها انتخاب پروژه و دوره‌های مالی پرداخت وام و اخذ اقساط وام‌ها، نحوه کمک‌های بلاعوض و سایر امور توسط دفتر امور اجرایی صندوق پیشنهاد و توسط هیأت‌مدیره ابلاغ می‌شود. ( گردش مالی و نحوه تصویب پروژه‌ها: توجیه فنی، اقتصادی، محیط زیسنتی پروژه‌ها و معیارهای انتخاب آنها توسط صندوق ملی محیط‌زیست به دو روش کلی صورت می‌گیرد. در روش اول، انتخاب و تصویب پروژه‌ها بر اساس اولویت‌های برنامه‌ها و سیاست‌های ملی حفاظت از محیط‌زیست صورت می‌گیرد. در روش دوم نیز بر اساس معیارهای خاص که بخش‌های مختلف باید از آن معیارها برخوردار باشند انجام می‌شود. از مهمترین معیارهای انتخاب پروژه‌ها می‌توان موارد زیر را برشمرد: - اهمیت پروژه در راهبردهای حفاظت از محیط‌زیست کشور - شرایط زیست‌محیطی در مناطقی که پروژه در آن مناطق اجرا می‌شوند (مناطق بحرانی) - توانایی و قابلیت بالقوه پروژه برای کاهش ریسک‌های زیست‌محیطی©۱۵۹© - توانایی اجرایی پروژه‌ها و توانایی فنی و مالی مجریان و پیشنهاد‌دهندگان - ساختار مالی و نوع درخواست از صندوق - کاهش انتشار مواد مخرب لایه ازن، مواد سمی، دی‌اکسید گوگرد، دی‌اکسید کربن - کاهش آلودگی فلزات سنگین (هوا، آب، خاک و محصولات کشاورزی) - حفاظت از دریای سیاه و رودخانه دانوب، و حوزه‌های آبخیز - ایجاد مکان‌های دفن پسماندهای شهری - پروژه‌های مرتبط با بهترین فنآوری‌های در دسترس() - حفاظت از دریای سیاه و رودخانه دانوب - ایجاد مکان‌های دفن زباله‌های شهری - پروژه‌های حفاظت از تنوع زیستی ( مراحل اصلی پیشنهاد و تصویب پروژه در صندوق ملی محیط‌زیست: درخواست وام (مجری پروژه) تهیه و ارسال مستندات لازم برای درخواست وام هیأت بارزسی منطقه‌‌ای تهیه گزارش ارزیابی پیامدهای محیط‌زیستی (EIA) دفتر امور اجرایی صندوق ارزیابی مقدماتی دفاتر تخصصی وزارت محیط‌زیست و دفتر امور اجرایی صندوق ارزیابی فنی و مالی پروژه بر اساس بررسی‌های کارشناسی و ارسال به هیأت‌مدیره صندوق هیأت‌مدیره صندوق بررسی مستندات و تصمیم‌گیری دفتر امور اجرایی صندوق امضای قراداد مجری پروژه اجرای پروژه هیأت بارزسی منطقه‌‌ای کنترل اجرای پروژه، کنترل بازپرداخت وام برای درخواست وام از صندوق، مجریان پروژه باید پیشنهادات خودشان را بر اساس چارچوب‌ها و دستورالعمل‌های درخواست وام به همراه کلیه مستندات مورد نیاز اجرای پروژه از جمله توصیف پروژه، شامل محل جغرافیایی اجرای پروژه، استراتژی اجرای پروژه، ویژگی‌های فنی، منابع تأمین اعتبار، منافع زیست‌محیطی اجرای پروژه، گزارش ارزیابی پیامدهای زیست‌محیطی (EIA)، مستندات مربوط به تجهیزات و کارهای ساختمان و ... را تهیه و به هیأت بارزسی منطقه‌‌ای (REI)() ارایه نمایند. علاوه بر این مستندات مربوط به وضعیت مالی شرکت یا شهرداری و همچنین ضمانت‌نامه بانکی برای اخذ وام صندوق نیز باید تهیه شود. به‌منظور اتخاذ رویه‌های مشخص، صندوق ملی محیط‌زیست کلیه فرم‌ها و دستورالعمل‌های لازم برای تهیه گزارش‌های توجیهی، فنی و محیط‌زیستی برای اخذ وام را تهیه و به کلیه وزارتخانه‌ها، شهرداری‌های و هیأت بازرسی منطقه‌‌ای ارسال کرده است©۱۶۰©. پس از ارسال مدارک و مستندات پروژه به دفتر امور اجرایی صندوق، پیشنهادات به دقت بررسی می‌شود. درصورتی‌که معیارها، ضوابط و اطلاعات لازم در مستندات ارسال شده وجود داشته باشد، پیشنهاد‌ها به دفاتر ذی‌ربط در وزارت محیط‌زیست ارسال می‌شود. درصورتی‌که مدارک ناقص باشد، پیشنهاد به مجری پروژه عودت داده می‌شود. کارشناسان وزارت محیط‌زیست وزارت محیط‌زیست، نظرات و توصیه‌های کارشناسی خود را بر اساس معیارها و قواعد وزارت محیط‌زیست ارایه می‌دهند. به‌طور همزمان دفتر امور اجرایی صندوق نیز، هزینه‌های اجرایی پروژه را بررسی می‌کند. درصورتی‌که هزینه‌های برآورد شده و قیمت مواد با شرایط اقتصادی کشور منطبق باشد، پروژه پذیرفته می‌شود. درصورتی‌که پروژه‌ها فاقد ضرورت‌ها و معیارهای لازم باشند، پروژه برای اصلاح به مجری عودت داده می‌شود. پس از بررسی‌های کارشناسی، قرارداد برای تأمین اعتبار پروژه امضاء می‌شود. در این قرارداد برنامه زمان‌بندی اجرای پروژه، دوره بازپرداخت وام، مراحل اجرایی و سایر موارد به تفصیل ارایه می‌شود. ( ارزیابی، گزارش‌دهی و اطلاع‌رسانی عمومی: بر اساس قواعد و مقررات صندوق ملی حفاظت محیط‌زیست، دفتر امور اجرایی صندوق گزارش سالانه در مورد فعالیت‌ها و حساب‌های مالی صندوق تهیه می‌کند. گزارش مالی با همکاری وزارت دارایی تهیه شده و به هیأت‌وزیران ارسال می‌شود. فعالیت‌ها مالی صندوق توسط دستگاه‌های ذی‌ربط از جمله دفتر حسابرسی ممیزی می‌شود. یکی از مهمترین اصول فعالیت‌ها صندوق شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی در مورد فعالیت‌ها صندوق است. به همین دلیل صندوق به‌صورت مستمر گزارش عملکرد خود را در کنفرانس‌های خبری، روزنامه‌ها و سایر رسانه‌های عمومی ارایه می‌کند. علاوه بر گزارش عملکرد صندوق، دفتر امور اجرایی به‌صورت مستمر گزارش‌ها و تصمیمات هیأت‌مدیره صندوق را از طریق رسانه‌های مختلف اطلاع‌رسانی می‌کند.