صندوق مرکزی حفاظت از محیط‌زیست مجارستان ( پیشینه تشکیل صندوق صندوق مرکزی حفاظت از محیط‌زیست کشور مجارستان در سال ۱۹۷۶ تأسیس شد. از مهمترین جریمه‌هایی که در آن مقطع از آلوده‌کنندگان اخذ می‌شد می‌توان به جریمه‌های فاضلاب اشاره کرد که منابع حاضل از آن به صندوق مدیریت آب() واریز می‌شد. در سال ۱۹۸۰ ماهیت و کارکرد صندوق اصلاح شد. مجدداً در سال ۱۹۸۶ قانون تأسیس صندوق تغییر کرد و صندوق مرکزی حفاظت از محیط‌زیست (CEPF)() با کارکرد و اختیارات گسترده‌تر تشکیل شد. بر اساس اصلاحیه جدید صندوق هر گونه استفاده از منابع حاصل از جرایم آلودگی برای فعالیت‌های به غیر از پروژه‌های محیط‌زیستی ممنوع شد. همزمان با این تحولات، دولت مجارستان با همکاری کارشناسان اتحادیه اروپا رویه‌ها و دستورالعمل‌های جدیدی را برای تأمین منابع مالی و و حمایت از فعالیت‌ها حفاظت از محیط‌زیست معرفی و توسعه داد. مهمترین اهداف تشکیل صندوق مرکزی حفاظت از محیط‌زیست کشور مجارستان شامل موارد زیر است: - تشویق و توسعه فعالیت‌ها اقتصادی سازگار با محیط‌زیست - پیشگیری از تخریب محیط‌زیست - کاهش یا حذف خسارت‌های زیست‌محیطی - حفاظت از منابع طبیعی و مناطق حفاظت شده - توسعه روش‌ها و فنآوری‌های حفاظت از محیط‌زیست - ارتقای آگاهی‌های عمومی در مورد ارزش حفاظت از منابع طبیعی و محیط‌زیستی بر اساس این اهداف، صندوق محیط‌زیست مجارستان اولویت‌های برنامه حفاظت از محیط‌زیست خود را در سال ۱۹۹۷ منتشر کرد. ( مدیریت و سازماندهی صندوق صندوق مرکزی محیط‌زیست مجارستان زیرمجموعه وزارت محیط‌زیست و سیاست‌گذاری منطقه‌‌ای (MERP)() مسؤولیت اصلی استفاده از منابع صندوق برعهده وزیر محیط‌زیست و سیاست‌گذاری منطقه‌ا‌ی است و وزیر در زمینه تصمیم‌گیری نحوه استفاده از منابع مالی صندوق اختیار تام دارد. وزیر محیط‌زیست مکلف است در هر شش‌ماه گزارش مالی نحوه استفاده از منابع مالی صندوق را برای رسانه‌های گروهی اعلام نماید©۱۶۴©. علاوه بر نقش وزیر محیط‌زیست و سیاست‌گذاری منطقه‌‌ای برای استفاده از منابع مالی صندوق، کمیته ارزیابی کاربردها (CEA)() نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در سیاست‌گذاری و نحوه استفاده از منابع مالی صندوق دارد. ریسس کمیته کارمند ارشد وزارت محیط‌زیست است که توسط وزیر منصوب می‌شود. اعضای کمیته شامل نمایندگان زیر هستند: - نماینده وزارت راه، ارتباطات و مدیریت آب - وزارت صنعت، تجارت و گردشگری - وزارت کشاورزی - وزارت دارایی - وزارت رفاه - وزارت کشور علاوه بر نمایندگان یادشده هفت نماینده نیز از شورای‌ملی حفاظت از محیط‌زیست در کمیته عضویت دارند که هیأت مشاوره‌ای دولت مجارستان هستند. این اعضا نمایندگان سازمان‌ها و نهادهای علمی، تجاری و سازمان‌های مردم نهاد غیردولتی (NGOs) هستند که در کمیته حضور دارند. کمیته به‌صورت منظم جلساتی را برای تصمیم‌گیری‌های مقدماتی در مورد پروژه‌های پیشنهادی و برنامه‌های سالانه صندوق برگزار می‌کند. دبیرخانه صندوق نیز مسؤول هماهنگی، نظارت و اداره منابع مالی صندوق (بررسی پیشنهادها، تهیه پیش‌نویس‌ها برای جلسات کمیته، تهیه آمار و اطلاعات برای اعضاء و اطلاع‌رسانی عمومی) است. دبیرخانه دارای ۷ کارمند پشتیبانی و ۷ کارشناس متخصص است علاوه بر این سازمان مدیریت صندوق (FMO)() وابسته به مؤسسه مدیریت محیط‌زیست نیز در اداره صندوق نقش دارد. سازمان مدیریت صندوق مسؤول برنامه‌ریزی بودجه‌های سالانه برای صندوق و وزارت محیط‌زیست و سیاست‌گذاری منطقه‌‌ای است که به‌صورت سالانه لایحه‌های لازم را تهیه و به مجلس ارسال می‌کند. علاوه بر این، سازمان مدیریت صندوق مسؤول مدیریت رویه‌های نحوه تنظیم قراردادها و اداره امور مالی کلیه پروژه‌های که از صندوق تأمین مالی می‌شوند، است. ساختار تشکیلاتی سازمان مدیریت صندوق (FMO) در شکل ۳ نشان داده شده است. شکل ۳. ساختار نتشکیلاتی سازمان مدیریت صندوق کشور مجارستان هیأت‌های بارزسی منطقه‌ای (REI)() که نهادهای محلی وابسته به وزارت محیط‌زیست هستند نقش بسیار مهمی در فعالیت‌های صندوق و نظارت بر فعالیت‌های آن ایفاء می‌نمایند. تعداد یازده هیأت بارزسی منطقه‌ای در کشور وجود دارد که مسؤول جمع‌آوری درخواست متقاضیان پروژه‌ها در سراسر کشور هستند. علاوه بر این این هیأت‌ها مسؤول پایش، نظارت و ارزیابی حسن اجرای پروژه‌ها در سراسر کشور هستند. شایان ذکر است پروژه‌ها علاوه بر منافع محیط‌زیستی منافع اقتصادی و اجتماعی زیادی نیز به همراه دارند. علاوه بر این بسیاری از پروژه‌ها به‌صورت همزمان از کمک‌های مالی صندوق و شهرداری‌ها برخوردار می‌شوند. درآمدهای صندوق به‌موجب قانون درآمدهای صندوق کشور مجارستان از محل‌های زیر تأمین می‌شود: - جرایم حاصل از تخریب محیط‌زیست و منابع طبیعی - عوارض محصولات - عوارض حاصل از مصرف منابع محیط‌زیستی - عوارض حاصل از استخراج منابع محیط‌زیستی - عوارض حاصل از بازدید از محیط‌زیست و موزه‌های تاریخ طبیعی - عوارض بر ساختمان‌ها - درآمد‌های حاصل از فروش یا استفاده از ساختمان‌های قدیمی دولتی - تخصیص مستقیم بودجه دولتی - کمک‌های بین‌المللی برای حفاظت از محیط‌زیست - پرداخت‌های داوطلبانه و یارانه‌ها - سود بازپرداخت وام‌ها - سایر منابع تأمین اعتبار منابع درآمدی صندوق در حسابی در خزانه نگهداری می‌شود و هزینه‌های صندوق از همان حساب پرداخت می‌شود. مدیریت جریان نقدینگی نیز برعهده سازمان مدیریت صندوق (FMO) است. ( راهبرد‌های هزینه‌کرد منابع مالی صندوق صندوق محیط‌زیست کشور مجارستان فاقد راهبرد بلند در زمینه نحوه هزینه کرد صندوق است و صرفاً بر اساس برنامه حفاظت از محیط‌زیست کشور مجارستان که در سال ۱۹۹۷ تصویب شد، فعالیت می‌کند. در چارچوب این برنامه، برنامه‌های اجرایی به‌صورت سالانه اعلام می‌شود. در سال ۱۹۹۸ برنامه اقدام برای حفاظت از محیط‌زیست در حوزه‌های انرژی، کشاورزی، حمل‌ونقل، حفاظت از بناهای تاریخی، مناطق حفاظت‌شده، تحقیق و پژوهش، فنآوری اطلاعات و آموزش اعلام شد. بر اساس این برنامه‌های اجرایی، بودجه سالانه صندوق تهیه و تنظیم شده و به‌صورت قانون منتشر می‌شود. پروژه‌ها و طرح‌هایی که توسط صندوق مورد حمایت قرار می گیرند، در سه حوزه ۱) سرمایه‌گذاری‌های محیط‌زیستی ۲)کاهش و اجتناب از خطرات محیط‌زیستی شدید و اضطراری ۳) آموزش و ارتقای آگاهی‌های عمومی طبقه‌بندی می‌شوند. یکی از حوزه‌های مهم سرمایه‌گذاری‌های محیط‌زیستی است که برای کمک به روش‌های کاهش آلودگی از طریق توسعه فنآوری‌ها، تولید محصولات سازگار با محیط‌زیست و ... مورد استفاده قرار می‌گیرد. حدود ۷۵ درصد منابع مالی صندوق برای پشتیبانی پروژه‌های حوزه هزینه می‌شود. صندوق کشور مجارستان از پروژه‌ها و فعالیت‌های زیر پشتیبانی می‌کند: - کاهش آلودگی هوا - بازیافت و خنثی‌سازی پسماندها و معرفی فنآوری‌های سازگار با محیط‌زیست - کاهش پیامدهای محیط‌زیستی ناشی از صدا و ارتعاش - حفاظت از محیط‌زیست طبیعی و مناطق حفاظت شده - حفاظت از منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی - تسهیل کمک‌های بین‌المللی و همکاری و مشارکت در فعالیت‌های حفاظت از محیط‌زیست با سایر کشورها - حفاظت از محیط‌های انسان ساخت به‌ویژه بناهای تاریخی - اشاعه و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان برای مصرف محصولات سازگار با محیط‌زیست - احیاء محیط‌های تخریب شده و معادن متروک - احیاء و پاکسازی محیط‌های آلوده به مواد سمی - توسعه سیستم پایش و اطلاعات محیط‌زیستی - حفاظت از تنوع زیستی - حمایت از فعالیت‌های آموزشی و ارتقای آگاهی‌های محیط‌زیست - تحلیل و توسعه مطالعات امکان‌سنجی برای حفاظت از محیط‌زیست - توانمندسازی در زمینه مشارکت فعال‌تر ازتفاهم‌نامه‌ها منطقه‌ای و بین‌المللی - حمایت و پشتیبانی از تشکل‌های مردم نهاد محیط‌زیستی کل هزینه‌های دولتی حفاظت از محیط‌زیست کشور مجارستان حدود ۷/۰ درصد تولید ناخالص داخلی(GDP)() این کشور است. کمک‌هایی که صندوق برای کمک به اجرای پروژه‌ها می‌کند به شکل‌های مختلف است که از مهمترین آنها می‌توان به کمک‌های بلاعوض()، وام‌های کم‌بهره، یارانه‌ها و تضمین وام‌ها اشاره کرد. به‌عنوان مثال در سال ۱۹۹۸ بهره وام‌های متداول در کشور مجارستان حدود ۱۸ درصد بود، اما صندوق برای تشویق طرح‌ها و پروژه‌های محیط‌زیستی وام‌هایی با بهره کمتر و با دوره بازپرداخت طولانی در اختیار مجریان قرار می‌دهد. معمولاً کمک‌های بلاعوض برای پروژه‌های سرمایه‌گذاری در زمینه محیط‌زیست حدود ۳۰ درصد از کل هزینه‌های پروژه‌ها است. ● سازوکار تأمین منابع مالی پروژه‌ها درخواست کمک از صندوق در هر زمانی از سال می‌تواند انجام شود و هیچ‌گونه محدودیتی در این زمینه وجود ندارد.() مراحل درخواست کمک از صندوق ملی محیط‌زیست مجارستان در شکل (۴) نشان داده شده است. شکل ۴. مراحل پیشنهاد پروژه‌های محیط‌زیستی به صندوق اطلاعات در مورد نحوه اخذ کمک از صندوق بر اساس دستورالعمل‌هایی انجام می‌شود که توسط صندوق منتشر شده است. این دستورالعمل‌ها و فرم‌های مرتبط با آنها برای همه سازمان‌های دولتی و غیردولتی ارسال شده و به سالانه نیز بازنگری می‌شود. در فرم‌های و دستورالعمل اهداف پروژه، محل جغرافیایی اجرای پروژه، اثرات محیط‌زیستی پروژه، دوره بازگشت سرمایه و دوره بازگشت سرمایه و سایر موارد به تفصیل ارایه می‌شود. معیارهایی پذیرش یا عدم پذیرش پروژه‌های پیشنهادی از سوی صندوق شامل موارد زیر است: - توجیه پروژه از منظر محیط‌زیستی - اثرات زیست محیطی پروژه - اهمیت پروژه در سطوح محلی و منطقه‌ای - امکان‌پذیری فنی و مقرون به صرفه بودن - امکان‌پذیری نهادی() پروژه و تمهیدات اجرایی پیشنهادی - ارزیابی، گزارش‌دهی و اطلاع‌رسانی عمومی فعالیت‌های صندوق ممیزی فعالیت‌های مالی بر اساس قانون توسط ممیزان دادگاه ملی() صورت می‌گیرد. این ممیزان عملکرد صندوق را با توجه به اثربخشی فعالیت‌های آن مورد ارزیابی قرار می‌دهند. علاوه بر این عملکرد مالی صندوق نیز به‌صورت سالانه توسط شرکت‌هایی که توسط ممیزان دادگاه ملی تشخیص صلاحیت شده‌اند، انجام می‌شود. تصمیمات و گزارش عملکرد فعالیت‌های صندوق نیز طریق مجله رسمی وزارت محیط‌زیست در پایان هر سال مالی منتشر می‌شود. وزارت محیط‌زیست نیز به‌صورت مستمر گزارش عملکرد صندوق را به دولت ارایه می‌دهد. مجلس ملی نیز ازطریق کمیته حفاظت از محیط‌زیست مجلس به‌صورت مستمر در جریان فعالیت‌های صندوق قرار می‌گیرد.