صندوق محیط‌زیست کشور چین پیشینه: گرایش به بازار آزاد از دهه ۱۹۸۰ در کشور چین سبب شده است تا سرمایه‌گذاری‌ها گسترده‌‌ای در این کشور در حوزه‌های مختلف صنعتی، کشاورزی و زیربنایی انجام شود که پیامدهای آن به‌صورت طیف گسترده‌‌ای از معضلات زیست‌محیطی در این کشور نمایان شده است. از سوی دیگر به موازات این تحولات بانک‌های این کشور نیز به سوی فعالیت‌ها سود‌آور گرایش پیدا کرده و این موضوع نیز باعث شتاب گرفتن سرمایه‌گذاری‌ها در این کشور شد که به موازات افزایش معضلات محیط‌زیستی به‌تدریج دولت و مردم نسبت به مسائل محیط‌زیست حساس شده‌اند. وجود بحران‌های محیط‌زیستی متعدد در این کشور باعث شد تا سازوکارهایی برای تأمین منابع مالی لازم برای کاهش آثار و پیامدهای محیط‌زیستی در دستور کار قرار گیرد که از مهمترین این سازوکارها می‌توان به ایجاد صندوق محیط‌زیست و استفاده از سازوکارهای اقتصادی اشاره کرد. به همین دلیل در راستای تأمین منابع مالی مورد نیاز برای اجرای سیاست‌های محیط‌زیست، دولت چین مالیات‌ها و عوارض گوناگونی را برای آلودگی و تخریب محیط‌زیست وضع کرد. چنین سازوکارهایی به‌عنوان یک ابزار گذار اقتصادی نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش آلودگی‌ها و تأمین منابع مالی لازم برای کاهش معضلات©۱۸۷© محیط‌زیستی ایفاء می‌کنند. در کشور چین صندوق‌ها نقش بسیار مهمی در سرمایه‌گذاری برای توسعه فنآوری‌های کنترل آلودگی‌ها و صنایع پاک ایفاء می‌کنند. در این کشور سیستم اخذ عوارض و مالیات از اوایل دهه ۱۹۸۰ شروع شد که این عوارض از طریق صندوق‌های محیط‌زیستی محلی دریافت می‌شده است. از آن زمان تجربه‌های ارزنده‌ای در زمینه تأمین منابع مالی و مدیریت آنها برای توسعه فنآوری‌های مختلف کنترل آلودگی و صنایع پاک حاصل شده است. افزون بر این تجربه حاصل از صندوق‌های محلی اطلاعات بسیار زیادی را برای ایجاد صندوق ملی محیط‌زیست در این کشور فراهم کرده است. در کشور چین بر اساس ماهیت فعالیت‌ها و نحوه تأمین مالی سه نوع صندوق شامل صندوق‌های محیط‌زیست دولتی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری برای توسعه فنآوری‌های پاک و بنیادها() فعالیت می‌کنند. صندوق‌های محیط‌زیست دولتی به صندوق‌هایی اطلاق می‌شود که منابع مالی آنها از طریق بودجه دولتی برای مصارف خاص تأسیس می‌شوند. معمولاً منابع مالی این صندوق‌ها از طریق عوارض و مالیات‌ها بر بنگاه‌ها و مؤسسات خصوصی بر اساس قانون کمیته مرکزی حزب کمونیست چین و شورای‌ملی تأمین می‌شود. ساختار اداری حفاظت از محیط‌زیست در کشور چین شامل دولت مرکزی (کنگره خلق چین)، اداره دولتی حفاظت از محیط‌زیست، دولت‌های محلی (کنگره خلق در استان‌ها، دفاتر محیط‌زیست استانی)، شهرداری‌ها، بخشداری‌ها و شهرستان‌ها می‌باشد. دولت‌های محلی، زمینه‌های قانونی تأمین منابع مالی این دسته از صندوق‌ها را فراهم می‌کنند و اتز نظر اجرایی بر آنها نظارت کرده و مسؤولیت اعمال و اجرای قوانین و کسب درآمد صندوق به آنها واگذار شده است. صندوق‌های سرمایه‌گذاری حفاظت از محیط‌زیست نیز به آن دسته از صندوق‌ها اطلاق می‌شود که منابع مالی لازم برای سرمایه‌گذاری به‌صورت مشترک توسط بخش‌های خصوصی و دولتی تأمین می‌شود. تأسیس صندوق سرمایه‌گذاری محیط‌زیست در کشور چین از اواخر دهه ۱۹۸۰ آغاز شد که به‌دنبال آن صندوق سرمایه‌گذاری زیبو() برای کمک به بنگاه‌های آلوده‌کننده در مناطق شهری و روستایی کشور بر اساس مصوبه بانک خلق چین در سال ۱۹۹۲ شروع به فعالیت کرد. پس از تأسیس این صندوق سرمایه‌گذاری، صندوق‌های سرمایه‌گذاری متعددی در کشور چین تأسیس شد، به‌طوری‌که شمار آنها تا پایان سال ۱۹۹۹ به بیش یکصد صندوق سرمایه‌گذاری رسید. علاوه بر این تا پایان همین سال حدود ۵ بانک بزرگ و ۲۲ صندوق سرمایه‌گذاری محیط‌زیست وارد بازار بورس شدند که میزان سهام آنها نیز حدود ۵/۵۰ میلیارد یوآن اعلام شد. با بسط و گسترش صندوق سرمایه‌گذاری در کشور چین اقدامات قانونی متعددی برای ضابطه‌مند کردن فعالیت این صندوق‌های سرمایه‌گذاری صورت گرفت که از مهمترین آنها می‌توان به اجازه ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری صنعتی©۱۸۸© محیط‌زیستی چین در خارج از کشور در سال ۱۹۹۵ اشاره کرد. بنیادها نیز نوع خاصی از صندوق‌ها هستند که برای فعالیت‌ها حفاظت از محیط‌زیست فعالیت می‌کنند. منابع مالی این صندوق‌ها عمدتاً از کمک‌های داوطلبانه داخلی و بین‌المللی تأمین شده و توسط سازمان‌های غیردولتی و غیرانتفاعی() مدیریت می‌شوند. در دهه ۱۹۸۰ حدود ۸۰ بنیاد حفاظت از محیط‌زیست در کشور چین تأسیس شد. در سال ۱۹۸۸، شورای‌ملی کشور چین قانونی را به‌منظور ضابطه‌مند کردن فعالیت این بنیادها تصویب کرد که به‌موجب آن ایجاد بنیادهای حفاظت از محیط‌زیست مستلزم اخذ مجوز از بانک خلق چین، وزارت کشور و شورای‌ملی شده است. البته باید متذکر شد که در حال حاضر بیشتر کمک‌ها برای کنترل آلودگی‌ها و تخریب محیط‌زیست توسط صندوق‌های محیط‌زیستی دولتی انجام می‌شود و سایر صندوق‌ها به‌ویژه صندوق‌های سرمایه‌گذاری، عمدتاً در حوزه‌هایی که سودآور هستند (مانند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و صنایع پاک) فعالیت می‌کنند. مدیریت و سازماندهی صندوق دولتی محیط‌زیست چین: بر اساس تصمیمات دولت حدود ۸۰ درصد درآمد حاصل از مالیات‌های آلودگی به صندوق محیط‌زیست اختصاص داده می‌شود. صندوق نیز محیط‌زیست نیز حدود ۷۰ درصد از منابع فوق را برای سرمایه‌گذاری در تجهیزات کنترل آلودگی به بنگاه‌هایی که در زمینه تولید تجهیزات آلودگی فعالیت می‌کنند، اختصاص می‌دهد. همچنین دولت از سایر منابع مانند سود حاصل از فعالیت‌ها دولت، منابع بودجه‌ای مشخص، منابع سیستم بانکی و منابع بین‌المللی برای تجهیز مالی صندوق و طرح‌های محیط‌زیست استفاده می‌کند. بدین ترتیب فعالیت‌ها صندوق دولتی محیط‌زیست چین، منجر به ایجاد سیستم توزیع غیرسرمایه‌ای شده است. درآمدها و هزینه‌های صندوق بر اساس برنامه کاری مدیریت صندوق که به‌صورت سالانه تهیه می‌شود، تعیین می‌شوند. سازوکارهای تأمین و کمک به فعالیت‌ها کاهش آلودگی از طریق صندوق در مقایسه با سایر روش‌ها بسیار انعطاف‌پذیری است. دستگاه‌های نظارتی به‌صورت مستمر بر نحوه هزینه‌کرد منابع مالی صندوق نظارت می‌کنند. جدول (۱) به‌صورت خلاصه انواع صندوق‌هایی را که در کشور چین فعالیت می‌کنند را بر حسب ماهیت و کارکرد، محل تأمین منابع مالی، نحوه توزیع، نوع مدیریت و اولویت سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد. جدول ۱. انواع صندوق‌های حفاظت از محیط‌زیست در چین نوع تأمین اعتبارات نوع صندوق محل تأمین منابع مالی نوع توزیع منابع مالی مدیریت صندوق اولویت سرمایه‌گذاری ملاحظات عوارض آلودگی (صندوق دولتی محیط‌زیست) دولتی عوارض و جریمه‌ها و درآمدهای بودجه دولت‌های محلی کمک‌های بلاعوض و یارانه دفاتر محیط‌زیست استانی و آژانس‌های مالی کمک به تصفیه بنگاه‌های آلوده‌کننده و توانمند سازی نهادی حدود ۸۰ درصد منابع مالی برای سرمایه‌گذاری در کنترل آلودگی‌ها و ۲۰ درصد برای توانمندسازی نهادی هزینه می‌شود منابع اختصاصی برای کنترل آلودگی‌ها (صندوق ویژه دولتی) دولتی عوارض و جریمه‌ها و درآمدهای بودجه دولت‌های محلی وام‌های کم‌بهره دفاتر محیط‌زیست استانی و آژانس‌های مالی کنترل آلودگی‌ها در مبدا تولید حدود ۲۰ الی ۳۰ درصد از درآمدهای حاصل عوارض آلودگی‌ها به این صندوق اختصاص داده می‌شود که این منابع برای اعطای یارانه کنترل آلودگی‌ها و کمک به سرمایه‌گذاری به‌منظور کنترل آلودگی بنگاه‌های آلوده‌کننده بزرگ استفاده می‌شود شرکت‌های سرمایه‌گذاری محیط‌زیستی وابسته به دولت و بخش خصوصی بوده و بر اساس قوانین تجاری فعالیت می‌کنند عوارض آلودگی، بازپرداخت وام‌ها و سایر منابع وام‌های کم‌بهره هیأت‌مدیره کنترل آلودگی‌ها به‌صورت آزمایشی در چند شهر و استان فعالیت می‌کنند بنیادهای حفاظت از محیط‌زیست چین سازمان‌های غیردولتی و غیرانتفاعی کمک‌های دولتی و بخش خصوصی کمک‌های بلاعوض هیأت‌مدیره کمک به اجرای پروژه‌های عام‌المنفعه ایجاد نظام‌‌های مالیاتی در یک نظام اصلاح بودجه‌ای گسترده‌تر و همچنین ایجاد سیستم‌های باز توزیع بودجه، از طریق صندوق‌های مختلف محیط‌زیستی تحولات گسترده‌‌ای را در کشورهایی مانند چین به همراه داشته است. طیف گسترده‌ای از عوارض بر محصولات، جرایم تخلیه ضایعات، عوارض مصرف کالاهای محیط‌زیستی، عوارض منابع طبیعی، عوارض آلودگی یا مالیات‌ها را می‌توان برای تغییر رفتارهای تولید و مصرف به‌کار گرفت. به‌عنوان مثال، در سال ۲۰۰۹ در کشور چین مالیات بر سوخت جایگزین مالیات بر جاده شد، هر چند درآمدهای دولت تغییر نکرد، اما این کار باعث تشویق برای بهینه‌سازی مصرف انرژی می‌شود. کاربرد و نهادینه کردن این سازوکارها به همراه ایجاد صندوق‌های مختلف کشور چین باعث تحولات زیادی در زمینه اشاعه فنآوری‌های پاک در این کشور شده است. توسعه صندوق‌های سرمایه‌گذاری نیز باعث توسعه انواع فنآوری‌های سازگار با محیط‌زیست به‌ویژه در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور چین شده است. کشور چین، کشوری پیشرو در این زمینه است. این کشور به فنآوری‌های پاک به‌عنوان نیروی محرکه رشد نگاه می‌کند و به سرعت در حال گسترش این‌گونه بازارها است. در سال ۲۰۰۸، کشور چین از نظر درآمدهای مالی بزرگترین تولیدکننده فنآوری‌های پاک بود، به‌طوری‌که بیش از ۴۴ میلیارد یورو از محل فنآوری‌های پاک درآمد کسب کرد. این مقدار معادل ۵/۱درصد تولید ناخالصی داخلی (GDP) این کشور در سال مزبور بوده است. در واقع این کشور در زمره پیشگامان توسعه فنآوری‌های پاک مانند توربین، سخت‌افزارهای خورشیدی فتوولتائیک() و ترن‌های پر سرعت در جهان است.